Dhaka, Bangladeş. Fotoğraf: Alva White

Dhaka, Bangladeş. Fotoğraf: Alva White

Sınır Tanımayan Doktorlar’ın (MSF) birinci önceliği, yardıma ihtiyaç duyan topluluklara acil sağlık hizmeti sağlamaktır. Bu kişilere ulaşmak için, bazen çatışma yaşanan veya yaşanmış bölgelerde çalışmamız gerekebilir. İnsani müdahalede bulunduğumuz her bölgenin kendine özgü zorlukları vardır ve buna bağlı olarak az ya da çok risklidir.

Bir MSF saha çalışanı olarak kendinizi sıklıkla pek de güvenli olmayan ortamlarda bulacaksınız. Bu tür bölgeler daimi risk taşır ve tehlikeli durumlar yaratabilir. Potansiyel risklerin bir kısmı aşağıda belirtilmiştir.

Risk Yönetimi

Tüm riskleri ortadan kaldırmanın imkansız olduğunu kabul etsek de, sıkı güvenlik kurallarımızla bu riskleri yönetebilmek için elimizden gelenin en iyisini yaparız.

Yeni bir projeye başlamadan önce ve faaliyetler esnasında risk analizi yaparız.

Her saha görevi kendine has detaylı güvenlik düzenlemelerine ve planlarına sahiptir. Stratejiler belirlenir, özel güvenlik önlemleri alınır ve sorumluluklar dağıtılır.

Bu protokoller MSF çalışanlarının karşılaşacağı riskleri göz önünde bulundurur ve herhangi bir tehlike ile karşılaşıldığında nasıl tepki verileceğine yönelik prosedürleri tanımlar.

Güvenlik Kuralları

Tüm MSF çalışanları güvenlik kuralları ve düzenlemelerine uymakla yükümlüdür. Davranışlarınız ve tavrınız sizin en büyük koruyucunuzdur. MSF ile çalışmak gönüllü bir eylemdir; bu sebeple dengeli davranmanız ve kişisel kararlarınızın ardından aynı ölçüde sorumluluk alarak hareket etmeniz beklenir.

MSF ile sahada çalışmayı kabul ettiğinizde, MSF’nin bir tıbbi insani yardım kuruluşu olarak her türlü güvenlik tehdidine rağmen riskli bölgelerde çalışmayı gerekli görebileceğini kabul etmiş olursunuz. Bu kuralların ihlali, işten çıkarılmanıza sebebiyet verebilir.

Riskler

Karşılaşabileceğiniz güvenlik önlemleri hakkında fikir sahibi olabilmeniz için, projelerimizi düşük, orta ve yüksek risk seviyesinde değerlendirmek faydalı olacaktır.

Düşük risk

Düşük riskli bölgelerde, güvenlik düzenlemeleri çok sıkı olmayabilir. Sokağa çıkma kısıtlamaları olmayabilir, toplu taşıma kullanmanıza, hatta tatillerinizi bu bölgede yapmanıza izin verilebilir.

Orta risk

Birçok MSF programı, orta risk grubuna dahil olan projelerden oluşur. Duruma bağlı olarak düzenlemeler aşağıda belirtildiği gibi olabilir:

Sokağa çıkma sürelerinin ve/veya saatlerinin kısıtlanması
Bazı bölgelere giriş çıkışların kısıtlanması
Kültürel kurallara saygı gösterilmesi
Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) kimlik kartı taşınması

Orta seviye risk taşıyan durumlarda MSF personeli yanında her zaman cep telefonu veya telsiz gibi iletişim cihazları taşımakla ve hareketlerini/ konumunu devamlı olarak bildirmekle yükümlüdür.

Bazı durumlarda yerel halkla ilişkiler, giyilen kıyafetler ve açık alanda alkol kullanımı vb. Gibi konularda güvenlik riski taşıdığı için kısıtlamaya gidilebilir.

MSF projelerinde çalışırken, Sınır Tanımayan Doktorlar’ı temsil eden bir kişi olarak görüleceksiniz ve her sözünüz, her davranışınız, sizin ve ekibinizin üzerinde büyük etkiye sahip olacaktır. Bu sorumluluğu projede çalıştığınız süre boyunca taşımaya devam edeceksiniz.

Yüksek risk

Yüksek riskli projelerde neredeyse tüm davranışlarınız belli düzenlemelerle kısıtlanır ve özel prosedürleri ve kuralları uygulamanız beklenir.

Bazı durumlarda, belirli bir süre için faaliyetlerinizi durdurup daha güvenli bir bölgeye geçiş yapabilirsiniz. Durum kontrol altına alındığında tekrar eski çalışma bölgenize dönerek faaliyetlerinize kaldığınız yerden devam edersiniz.

Uç durumlarda, ne kadar isteseniz de, güvenlik riskleri sizi bölgeden ayrılmaktan tamamen alıkoyabilir. Böyle bir durumda, tahliye edilmektense bölgede kalmak çok daha güvenli olabilir.

Sorumluluk zinciri

Saha çalışanları, çalıştıkları süre boyunca belirli düzenlemelere uymakla yükümlüdür. Güvenlik yönetimi için belirli bir sorumluluk zinciri bulunmaktadır.

Proje koordinatörü proje kapsamında ekibin tamamının güvenliğinden sorumludur. Ülke/ program direktörü, MSF projelerinin yürütüldüğü bir ülkenin tamamındaki ekiplerin güvenliğinden sorumludur ve merkez ofis çalışanları da aynı ölçüde sorumluluk alır.

Tıp doktorları, bazen hemşirelerle ve diğer saha çalışanlarıyla sağlık konusunda sorumluluk paylaşımı yapabilir. Medikal koordinatör de bu sorumluluk paylaşımına dahildir; Koordinasyon ekipleri genelde o ülkenin başkentinde çalışırlar.

Ekip çalışanları bu kişilerin yönlendirmelerine saygı göstermek ve uymakla yükümlüdür.

Kişisel sorumluluk

MSF’nin dikkatle hazırlanan risk yönetimi prosedürleri, hem MSF çalışanları hem de kuruluş için karşılıklı sorumluluk anlamına gelir.

Buna ek olarak her çalışan, kullandığı kelimelerin ve davranışlarının diğerleri üzerinde olumsuz etki bırakması ihtimalini göz önünde bulundurarak özenle hareket etmelidir. Çünkü çalışanların tutumu, kendileriyle beraber diğer saha çalışanlarını ve hastaları, doğrudan veya dolaylı olarak etkiler.

Eğer güvenlik önlemlerinin yetersiz olduğunu düşünürseniz, ülke direktörü veya proje koordinatörü ayrılmanın güvenli olduğuna kanaat getirdiği anda projeden ayrılabilirsiniz.

MSF, siz ayrılmadan önce yolculuğunuzun güvenliğini sağlamak için gerekli önlemleri alacaktır; ancak sorumluluk öncelikle sizdedir.

Sınır Tanımayan Doktorlar, kendi güvenlik yönetiminin sorumluluğunu hiç bir koşulda başka bir organizasyona aktarmaz.

Başlıca riskler

MSF projelerinde çalışırken çok çeşitli tehlikelerle karşı karşıya kalabilirsiniz. Bunlardan bazıları aşağıda belirtilmiştir:

Çevresel tehlikeler

Afetler, hastalıklar ve yüksek strese maruz kalma MSF projelerinde çok yaygındır.
Sıtma, verem, HIV, menenjit, hepatit gibi hastalıkları azaltmak ve bulaşmasını engellemek için çeşitli yöntemler vardır. Anti-sıtma ilaçları kullanarak, aşılanarak ve prezervatif kullanımını yaygınlaştırarak bu gibi tehlikelerin önüne geçilebilir.

Trafik Kazaları

Trafik kazaları, saha çalışanlarının yaralanma ve ölüm nedenleri arasında başı çeker. Başka ülkelerdeki alışılmamış trafik alışkanlıkları ve trafik kurallarındaki farklılıklar, bu kazaların bir numaralı sebebidir. Çatışma ve anlaşmazlık durumlarında trafik çok daha düzensiz ve tehlikeli hale gelebilir.

Bu sebeple genellikle bu bölgelerde yerel sürücüler çalıştırılarak, MSF’nin uluslararası çalışanlarının araç kullanmasına izin verilmez.

Hafif suçlar

Hafif suçlar her yerde gerçekleşebilir; özellikle de kalabalık alanlarda. Tanımadığınız bir bölgede yönünüzü kaybedebilirsiniz ve hırsızlar bu durumdan faydalanabilir. Dolandırıcılık, araba kaçırma, silahlı soygun ve organize soygunlar da yabancıların en sık karşılaştığı durumlardandır.

Şiddet

Şiddet her zaman riskli bir durumdur. Özellikle kadınlar çatışma bölgelerinde cinsel saldırı tehlikesi altında olabilir. Bu sebeple ayrıca dikkatli ve tedbirli davranmaları gerekebilir.

Uç durumlarda silahlı çeteler, yağmalama, adam kaçırma ve MSF ile diğer sivil toplum kuruluşlarına saldırı eylemleri gerçekleştirebilir.

Çalışanlar çapraz ateş altında kalabilir, mayınlar ve hava saldırısı nedeniyle ciddi biçimde yaralanabilir, hatta nadir de olsa hayatını kaybedebilir.

Güvenlik, en üst düzeyde çaba sarfetmemize rağmen, hiçbir zaman bütünüyle garanti edilemeyecek bir konudur. Sonuç olarak riskleri anlamamız, azaltmamız ve insanları bu konuda bilgilendirmemiz hayati önem taşır.