Haiti depreminin 10. yılı: Sağlık sistemi çöküşün eşiğinde

Sınır Tanımayan Doktorlar’ın yeni raporu, Haiti’de sağlık çalışanlarının ve hastaların karşılaştığı zorluklara ve tehlikelere dikkat çekiyor.

Haiti depreminin ardından La Trinite travma hastanesinden kalanlar. Tüm fotoğraflar: Julie Remy, 15 Ocak 2010.

Port-Au-Prınce/New York/Paris, 9 Ocak 2020Haiti’de gerçekleşen yıkıcı depremin üstünden tam 10 yıl geçti.Uluslararası tıbbi insani yardım kuruluşu Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) 9 Ocak 2020’de yayınladığı raporda, Haiti depreminde hayatını kaybedenleri anarken ülkede sağlık sisteminin şu an içinde bulunduğu zor duruma dikkat çekiyor.

Sınır Tanımayan Doktorlar’ın Haiti Temsilcisi Hassan Issa, “Korkunç depremde binlerce insan hayatını kaybetti, milyonlarca insan evsiz kaldı ve Haiti’nin zaten iyi işlemeyen sağlık sisteminin yüzde 60’ı yok oldu,” diyerek duruma dikkat çekiyor: “Depremden 10 yıl sonra bugün, tıbbi insani yardım kuruluşlarının büyük bölümü ülkeyi terk etmiş durumda.”

Giderek tırmanan siyasi ve ekonomik kriz karşısında Haiti’nin sağlık sistemi bir kez daha yıkılmanın eşiğinde.

12 Ocak 2010’da Haiti 7 büyüklüğünde bir depremle sarsıldı. Depremden önceki 19 yıl boyunca Haiti’de faaliyet göstermiş olan MSF o gün 12 çalışanını kaybetti. MSF’nin desteklediği üç sağlık tesisinden ikisi ağır hasar gördü. Depremin ardından halkın acil ve neredeyse sınırsız ihtiyaçlarına cevap vermek için MSF o güne değin başlattığı en büyük acil durum çalışmalarından birine girişti, 10 ay içinde, depremden etkilenen 350 binden fazla insanı tedavi etti.

Depremin ardından Carrefour Hastanesi'nin önünde hızla oluşturulan ameliyat alanında, iki bacağı kırılmış bir hasta ameliyat ediliyor. Haitili doktor Adesca, cerrah Paul McMaster ve hemşire Anja Wolz. Ocak 2010.

Depremden 10 yıl sonra bugün, ekonomik güçlükler artıp siyasi gerilimler tırmanırken, MSF’ninkiler de dahil olmak üzere sağlık tesisleri hastaların ihtiyaçlarına yetişmekte zorlanıyor. “10 Yıl Sonra Haiti” (Haiti Ten Years On) raporu, siyasi ve ekonomik darboğazlar karşısında sağlık tesislerinin işlemesinde karşılaşılan güçlükleri vurguluyor. Temmuz 2018’de benzin fiyatlarındaki ciddi yükseliş ve bunun tetiklediği kriz nedeniyle sağlık tesisleri temel hizmetleri yerine getirmekte dahi zorlanıyor. İlaç, oksijen, kan ve benzin gerektiği ölçüde temin edilemiyor,  sağlık çalışanı sayısı da yetersiz.

MSF’den Sandra Lamarque, “Haiti’ye depremden sonra gelen veya geleceği vaat edilen uluslararası destek artık büyük ölçüde çekildi, bir kısmı da zaten hiç hayata geçmedi,” diye anlatıyor. “Hızla yükselen enflasyon, ekonominin pek fazla fırsat tanımaması ve sık sık patlak veren şiddet olayları nedeniyle Haitililerin çoğu için gündelik hayat gitgide daha kırılgan bir hale gelirken medyanın ilgisi artık başka konularda.”

2019’da Haiti’de “peyi lok” denen, birkaç ay süren ve tüm ülkede hayatı durduran olaylar yaşandı. Lastik yakarak veya kablolarla yapılan barikatlarla, hatta bir gecede örülüveren duvarlarla sokaklar kapatıldı; bu sokaklardan ambulanslar, sağlık çalışanları, tıbbi malzeme ve hastalar da geçemediler.

Haiti'de depremin ardından Martissant Hastanesi'nin dışına, bir ağaç gölgesinde kurulan ameliyathane alanında Brezilyalı cerrah Eliane Mansur, ayağı kırılan bir hastayı ameliyat ediyor. Ocak 2010.

2019’da başkent Port-au-Prince’in Martissant bölgesinde MSF’nin acil durum stabilizasyon merkezine ayda ortalama 2.450 hasta geldi. Hastaların yüzde 10’u silah yarası, derin kesikler veya şiddetten kaynaklanan başka yaralarla geliyordu. Port-au-Prince’in Drouillard bölgesinde MSF’nin yanık hastanesine getirilen hasta sayısı Eylül ayında zirveyi gördü; ağır yanık yaraları olan toplam 141 hasta buraya getirildi. Yanıkların çoğu kaza sonucu olmuştu. Delmas’ta MSF’nin cinsel şiddet ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddet olaylarının ardından tedavi sunduğu kliniğe gelen hasta sayısında ise bu dönemde bir azalma yaşandı, çünkü hastaların tesise ulaşması çok zorlaştı.

Güneydeki Port-à-Piment gibi kırsal bölgelerde krizin Haiti sağlık sistemi üstündeki etkileri can yakıcı derecede elle tutulur hale geldi. MSF bu çevrede acil sağlık hizmetleriyle gebelik ve doğum sağlığı alanındaki çalışmalara uzun zamandır destek veriyor. Fakat artık, hastaneye sevk gerektiren ağır vakalarda, hastayı gönderecek açık bir sağlık merkezi bulmakta zorlanıyor. Güney eyaletinin ana hastanesi ve kan bankası Ekim ayında yağmalandı ve bunun üzerine kapandı; bu tesisler hâlâ tam olarak işler durumda değil. MSF şu anda, ağır hastaları kabul edecek sağlık tesisi bulmakta zorlandığı için, kritik durumdaki hastaları 5 saate kadar uzayan mesafelere sevk ediyor. Kuzey eyaletinde cinsel şiddete maruz bırakılanlara yönelik iki ayrı klinik açmak üzere olan MSF, erişim sorunları ve benzin temininde yaşanan güçlükler nedeniyle bu çalışmaları ertelemek zorunda kaldı.

MSF, ekonomik ve siyasi krizin derinleşmesine karşılık olarak, Haiti’nin sağlık sisteminde tedavisi yapılamayan hastalar için yeni girişimlerde bulunuyor.

Kasım ayında MSF Port-au-Prince’in Tabarre mahallesinde 50 yataklı bir travma tedavi merkezi açtı. Merkeze ilk 5 hafta içinde 574 hasta başvurdu. Hayati tehlikesi bulunan 150 yaralı hastaneye yatırıldı. Bu yaralıların yüzde 57’si silahla vurulmuştu.

Kuruluş, Haiti Halk Sağlığı ve Nüfus Bakanlığı’na verdiği desteği de arttırarak, tıbbi ekipman ve malzeme bağışında bulundu, sağlık tesislerini onardı, Port-au-Prince’in ana hastanesinin çalışanlarına hizmet içi eğitim verdi. Bunların yanı sıra, Güney eyaletindeki Port Salut’ta bir hastaneye ve ülkenin çeşitli yerlerindeki 10 sağlık merkezine de MSF tarafından destek sağlanıyor.

MSF’den Hassan Issa, “Ağır ve acil vakalar bakımından önemli bir ihtiyaca cevap verdiğimizi biliyorduk, fakat belli ki durum bizim tahmin ettiğimizden de kötü,” diyor. “Şimdi ihtiyaç, başka kuruluşların da Haiti’de sağlık alanındaki ihtiyaçların farkına varması.”

Haiti'de La Trinité Travma Hastanesi'nin (yazının başındaki fotoğraf) depremde yıkılmasının ardından, hastaneden çıkarılan hastalar eczanenin önüne kurulan çadır-kliniğe nakledilmişti. Yeni gelen hastalarsa yıkılan hastane ile eczanenin arasındaki sokakta tedavi edildiler. Ocak 2010.

Yorum Yapın