Burkina Faso: Şiddetin bıraktığı görünmez yaralar

Burkina Faso'da dünyanın en hızlı büyümekte olan insani krizi yaşanıyor. Son iki yılda, ülkenin kuzeyi ve doğusundaki silahlı grupların artan şiddeti bir milyondan fazla insanı evlerini terk etmeye zorladı. Yerinden edilen insanların neredeyse yarısı, bu yılın başından bu yana artan saldırılar sonucunda evlerinden ayrılmak zorunda kalan insanlar.

Çoğu güvensiz koşullarda, suya, yiyeceğe, uygun barınma ve sağlık hizmetlerine sınırlı erişimle ve sürekli tekrarlanan saldırılardan korkarak yaşıyor. Sürmekte olan yağmur mevsimi, yerinden edilmiş insanları ve ev sahibi toplulukları, sıtma oranlarında artış ve yetersiz beslenme gibi ek zorluklarla karşı karşıya bırakıyor.

Burkina Faso'nun doğusundaki Fado'da yerinden edilmiş aileler derme çatma barınaklarda kalıyor. 25 Mayıs 2020 @MSF

Temmuz ayında bir Pazartesi akşamı, silahlı bir grup adam Burkina Faso'nun doğusundaki Fondioaga köyüne gelip bir topluluk üyesini öldürdü. Ertesi sabah köye geri dönüp ikinci bir adamı daha öldürdüler ve komşu bir köyde öldürme eylemlerine devam ettiler. “İşte o zaman anladık ki kalırsak hepimizi öldürecekler. Bu yüzden eşlerimiz, çocuklarımız ve anne-babalarımızla birlikte kaçtık”, diyor 45 yaşındaki O.K.* Ailesiyle birlikte 25 km uzaklıktaki Matiaocoli kasabasına kaçan O.K., “Eşyalarımızı ve hayvanlarımızı bıraktık, eve döndüğümüzde onları yerlerinde bulacak mıyız bilmiyoruz. Burada hiçbir şeyimiz yok. Bu çok yorucu. Endişe etmekten yorulduk" diye ekliyor.

Çoğu zaman görünür olmayan ama etkileri en az fiziksel sağlık sorunları kadar ağır bir başka sağlık sorunu daha var

"Şiddetli bir saldırıya tanık olan insanlar çoğu zaman travmatize olurlar. Önce "bu neden benim başıma geldi?" diye kendilerine sorar, sonra da sıklıkla hayatta kaldıkları ya da başkalarını kurtaramadıkları için kendilerini suçlu hissederler. Sınır Tanımayan Doktorlar’dan (MSF) psikolog Issaka Dahila, evlerinden kaçmak zorunda kaldıklarında insanların çektikleri acının daha da katlandığını belirtiyor.

Çatışma dönemlerinde ruh sağlığı şikâyetleri olan hastaların sayısı artıyor; ortalama olarak insanların yüzde beşi ağır ve yüzde 17'si hafif ve orta derecede ruhsal bozukluklar geliştiriyor.

Şiddet ve yerinden edilmeyi tecrübe eden insanlar bu tecrübeye farklı şekillerde tepki verip uyum sağlıyorlar. Bazıları aile veya toplum desteği yoluyla başa çıkabilirken bazıları duygularını bastırmaya ve kontrol altına almaya çalışıyor.

Dahila, “İnsanlar bize günler, haftalar hatta aylardır süren üzüntü, korku, inkar veya öfke gibi şikâyetlerle geliyor. 'Ben değersizim! Hayatımın bir anlamı yok.’ sık sık duyduğumuz cümleler. Bazıları kendileri için bir gelecek görmekte güçlük çekiyor, hatta bazıları hayatlarına son vermek istiyor. Bu yaz, bir yaşında bir çocuğu olan genç bir anne, kocası köyüne saldıran bir grup erkek tarafından öldürüldükten sonra intihar etti.", diyor.

Bir kişinin yaşamına son verme kararı, artık kaldıramayacağı ağır bir psikolojik çıkmazın sonucu olabilir. Yaşadıkları sürekli acıyı durdurmanın tek yolunun intihar veya intihara teşebbüs olduğunu düşünebilirler. İntihar vakaları çok sık yaşanmasa da şiddete maruz kalan kişilerin yaşadığı travmayı örnekleme açısından büyük önem taşır. Çatışma dönemlerinde ruh sağlığı şikâyetleri olan hastaların sayısı artıyor; ortalama olarak insanların yüzde beşi ağır ve yüzde 17'si hafif ve orta derecede ruhsal bozukluklar geliştiriyor.

MSF, yerinden edilmiş ve ev sahibi toplulukların ruh sağlığı ihtiyaçlarına yanıt vermek amacıyla 2019'un sonunda Burkina Faso'nun doğusunda ruh sağlığı faaliyetlerine başladı. Hastaların bazıları destek almak için doğrudan kliniklerimize gelirken çoğu diğer tıbbi birimlerden bize sevk ediliyor.

Uzak ve güvenli olmayan bölgelerde yaşayan insanlar ruh sağlığı hizmetlerine erişimde zorluk yaşıyor ve ruh sağlığı desteği almak toplumsal damgalanmaya sebep olabiliyor.

“Hastalar bize ilk geldiklerinde uyku problemi, baş ağrısı, kalp atışında hızlanma veya görünürde bir neden yokken ürkme gibi fiziksel semptomlar tarif ediyorlar. İnsanlar genelde fiziksel sorunları tanımlamada psikolojik ve duygusal olanları tanımlamaktan daha iyiler”, diyor Dahila.

Tanık oldukları ve doğrudan deneyimledikleri şiddete ve yerinden edilmeye karşı çocukların ise başka türlü tepkiler verdiklerini paylaşıyor. Bazı çocuklar alt ıslatma ve kabus görme gibi belirtiler gösterirken, diğerleri inkâra sığınıyor ya da travmatik olayı oyunlaştırmayı seçiyor.

MSF’nin Burkina Faso’daki ruh sağlığı ekibi, şiddet, çatışma veya yerinden edilme yaşantısı olan insanların psikolojik ihtiyaçlarını karşılamak için başa çıkma mekanizmaları ve dayanıklılık geliştirmeye odaklanılan bireysel, aile ve grup ruh sağlığı danışmanlığı seanslarından oluşan bir dizi hizmet sağlıyor. Seanslarda cinsel şiddet, HIV/AIDS ve beslenme yetersizliği gibi konular ve hastalıklar da ele alınıyor. MSF'nin ruh sağlığı uzmanları, yakın zamanda travmatik bir olay yaşamış kişiler için, olası psikolojik travmanın ortaya çıkma ihtimalini azaltmak için tasarlanmış bir teknik olan "psikolojik ilk yardım" sağlıyor.

MSF, ayrıca ruh sağlığının önemi konusunda farkındalık toplantıları düzenliyor. Ancak desteğe ihtiyacı olan herkes yardım iste(ye)miyor, çünkü uzak ve güvenli olmayan bölgelerde yaşayan insanlar ruh sağlığı hizmetlerine erişimde zorluk yaşıyor ve ruh sağlığı desteği almak Burkina Faso'da toplumsal damgalanmaya sebep olabiliyor.

*İsim değiştirilmiştir.

Sınır Tanımayan Doktorlar’ın (MSF) Burkina Faso’daki Faaliyetleri

MSF, Burkina Faso'da 1995 yılından bu yana faaliyet gösteriyor. Şu anda ekiplerimiz doğu, Sahel, kuzey ve kuzey merkez bölgelerinde yaşayan yerinden edilmiş ve ev sahibi topluluklara –birincil ve ikincil sağlık hizmetleri, aşı kampanyaları, su, sanitasyon, hijyen ve temel yardım malzemesi dağıtımından oluşan– tıbbi ve insani yardım sağlıyor. MSF, Burkina Faso'nun doğusunda 2019'dan beri Fada ve Gayeri'de iki ilçe hastanesi ve altı sağlık ocağında anne ve çocuk sağlığı hizmeti veriyor.  

Buna ek olarak ruh sağlığı hizmetleri veriyor, kitlesel aşı kampanyaları düzenliyor, başta su taşıma ve daha sonra sondaj ve onarım yoluyla temiz suya erişimi iyileştirmek için çalışıyoruz. Son olarak, toplum sağlığı çalışanlarından oluşan bir ağ kurduk ve onlara yaygın hastalıkları tedavi etme ve acil tıbbi müdahaleye ihtiyaç duyan hastaları tespit ve sevk etme konusunda eğitim verdik. 

Ana sayfa görseli: Burkina Faso'nun doğusundaki Fada'da MSF'nin desteklediği bir sağlık tesisi. 25 Mayıs 2020 @MSF

Yorum Yapın