Verem tedavisinde son 50 yılda üçüncü yeni ilaç: Pretomanid

Daha kısa süren yeni bir tedavi rejimi kapsamında onaylanan pretomanid, yaygın ilaca dirençli tüberküloz hastalarının hayatını kurtarabilir. Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF), ilacın gerçekten fark yaratabilmesi için mutlaka erişilebilir fiyatlı olması gerektiğini vurguluyor.

Cenevre/New York, 14 Ağustos 2019 – Yaygın ilaca dirençli tüberküloz (YİD TB) tedavisi için “pretomanid” adlı yeni ilacı içeren kombinasyon, ABD Gıda ve İlaç Dairesi tarafından onaylandı. Pretomanid, 50 yılı aşkın süredir tüberküloz (verem) tedavisi için geliştirilen üçüncü, kullanıma hazır bir tedavi rejiminin parçası olarak üretilen ilk ilaç. İlacın onaylanmasıyla, tüberkülozun zor tedavi edilen biçimlerine karşı kuvvetli bir araç daha kazanılmış oldu. Uluslararası tıbbi insani yardım kuruluşu Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF)  bu gelişmeyi memnuniyetle karşılarken, söz konusu ilaca ihtiyacı olan herkesin ona erişebilmesi gerektiğini vurguladı; bu bağlamda, ödenen vergilerin ve yardım kuruluşlarının ilacın üretimine katkısına işaret etti.

S. Thangkhoshin Hookip, Churachandpur’da (Hindistan) yaşayan bir çok ilaca dirençli tüberküloz (ÇİD TB) hastası. MSF ekibinde yer alan hemşireler onu her gün ziyaret edip iğnesini yapıyor ve düzenli alması gereken 15 hapı almasına eşlik ediyor. Evde süren bu tedavi 2 yıl kadar devam ediyor. Görselde, hemşire hastaya işitme testi uyguluyor, çünkü ilaçlar işitme kaybına neden olabiliyor. @Jan-Joseph Stok

Yaygın ilaca dirençli tüberküloz hastaları, diğer tedavileri bünyesi kaldırmayan hastalar ve tedaviye cevap vermeyen çok ilaca dirençli akciğer tüberkülozu (ÇİD TB) hastaları için üç ilaçlı rejim (BPaL: bedakilin + pretomanid + yüksek dozda linezolid) 14 Ağustos 2019’da onaylandı. Yetişkin hastalar için onaylanan bu yeni ilaç rejimi, tedavi süresini önemli ölçüde kısaltarak 6 aya indirebilir, kullanılan hap sayısını çok azaltabilir ve YİD TB iyileşme oranlarının %34 gibi korkunç bir düzeyden daha yüksek olmasına katkıda bulunabilir. Bu tedavi rejimi daha kısa sürecek ve uygulanması daha basit olacak, ama tedavi kapsamında alınacak yüksek dozda linezoidin yan etkilerine karşı yoğun izleme yapılması gereği, BPaL konusundaki iyimserliği azaltıyor. MSF ve Tüberküloz Birliği (TB Alliance), pretomanid içeren rejimleri değerlendiren bağımsız klinik denemeler yürütüyor. Amaç, daha güvenli tedavi seçeneklerine ulaşmak.

MSF Bulaşıcı Hastalıklar Uzmanı ve TB Tıbbi Danışmanı Jay Achar, “Tüberkülozun (verem) yaygın ilaca dirençli formu ilk tespit edildiğinden bu yana, söz konusu formun tedavisi hep zor oldu,” diyerek yeni ilaçların önemini anlattı: "Etkin tedavi rejimlerine erişim, insanlara iyileşme umudu verecek ve tedavi programlarının bu ölümcül bakterinin bulaşmasını sınırlandırmasını kolaylaştıracak."

Daha güvenli ve daha basit tedavi rejimlerine hâlâ ihtiyacımız olsa da, bu yeni rejimin mevcut kürlerden kısa süreli olması, doğru yönde atılmış önemli bir adımdır.

Pretomanid Avustralya, Almanya, İngiltere ve ABD gibi bazı devletlerin sağladığı kaynaklar ile kişi ve kurumların yardım amaçlı bağışları kullanılarak, kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olan Tüberküloz Birliği tarafından geliştirildi. Kaynaklar, kuruluşun “daha iyi, daha çabuk etki eden ve erişilebilir fiyatlara sahip, ihtiyacı olanların ulaşabileceği tüberküloz ilaçları bulunması, geliştirilmesi ve teslim edilmesi” şeklinde belirtmiş olduğu misyonuna sadık kalacağı beklentisiyle sağlandı. Buna ek olarak Tüberküloz Birliği, pretomanidin geliştirilmesi sayesinde bir tropik hastalık öncelikli değerlendirme senedi (priority review voucher, PRV)* kazandı ki bu senet çok yüksek fiyatlardan alıcı bulabilir: PRV’ler daha önce 67 milyon ila 350 milyon ABD doları arasında değişen fiyatlarla satılmıştı. MSF; Tüberküloz Birliği’ni bu mali ödülü ilacın ruhsat almasını sağlamak ve uygun bir fiyata, daha erken erişilebilir kılmak için kullanmaya çağırıyor.

MSF Temel İlaç ve Aşılara Erişim Kampanyası HIV ve Tüberküloz Politikaları Danışmanı Sharonann Lynch “Pretomanid içeren, yeni onaylanan bu rejim YİD TB hastalarının hayatını kurtarabilir, ama kutlamak için henüz erken,” dedi.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nin bu yeni rejimi onaylaması sadece ilk adımdır. Şimdi pretomanidin ruhsatlandırılmasına ve tüm ülkelerde uygun bir fiyatla erişilebilir olmasına ihtiyacımız var. Bunda, TB yükü en fazla olan ülkelere öncelik verilmeli.

Geçtiğimiz Nisan ayında Tüberküloz Birliği, pretomanidin üretimi, ruhsat alımı ve tedariki konusunda ilk lisansı ABD ilaç şirketi Mylan’a verdi. Tüberküloz Birliği ve Mylan, pretomanidin fiyatını henüz kamuoyuna açıklamış değil. Pretomanidin eşdeğer (jenerik) versiyonlarının günlük 0,36 ila 1,14 dolara üretilip satılmasının kâr getireceği hesap ediliyor. Rejimde yer alan diğer iki ilaç bedakilin ve linezolidin dünyadaki en düşük fiyatı günlük yaklaşık 3 doları buluyor ve bu tedavi rejimine ihtiyaç duyan insanlar ilaçları 6 ay kullanmak durumunda, dolayısıyla pretomanid eklenmeden dahi 6 aylık tedavi ücreti 548 dolar civarında. MSF, ilaca dirençli tüberküloz (İD TB) tedavisinde kişi başı tam kür ücretinin 500 doları aşmaması çağrısında bulundu.

Pretomanidin lisans sözleşmesinin şartları son kertede bütün dünyada bu ilaca erişim konusunda belirleyici olacak. Fakat sivil toplumun bu konudaki şeffaflık çağrılarına rağmen, Mylan ve Tüberküloz Birliği sözleşme şartlarını 4 aydır açıklamadı. Mylan’ın Ocak 2020’de pretomanidi piyasaya sürmesi bekleniyor. Ancak bu da Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) ilacın kullanımına dair kılavuz hazırlamasına ve Mylan’ın İD TB yükü en fazla olan ülkelerde ilacı ruhsatlandırmak için başvuru yapmasına bağlı.

MSF HIV ve Tüberküloz Danışmanı Lynch, “Tüberküloz Birliği ve Mylan bu fırsatı heba etmemeli,” diyerek şöyle devam etti: “Tüberküloz Birliği’nin uygun fiyatlı tedavi sağlama zorunluluğu iyi değerlendirilmeli –ki devletlerin kuruluşa destek vermesinin ve yapılan yardım bağışlarının sebebi bu amaçtı, pretomanid ve kombinasyon ilaç bu kaynaklarla geliştirildi. İlaç uygun bir fiyatla temin edilebilmeli, çünkü tüberkülozun ilaca dirençli formlarından mustarip insanlar için bu gerçekten ölüm kalım meselesi.”

Pretomanidin önemi

Pretomanid, son 50 yıldır onaylanan diğer iki yeni ilaçtan biri olan ve Otsuka ilaç şirketi tarafından geliştirilen delamanid ile aynı ilaç grubunda (nitroimidazoller) yer alıyor. Delamanide erişim konusunda ciddi sorunlar var: İlaç, Hindistan’ın da aralarında bulunduğu pek çok ülkede 2023’e kadar patent koruması altında ve 6 aylık tedavi kürünün fiyatı çok yüksek (dünya çapında en düşük fiyat 1.700 dolar). Üstelik pek çok insanın 20 ay boyunca tedavi görmeye ihtiyacı var, bu da fiyatı iyice yükseltiyor. Pretomanid, eğer delamanide kıyasla daha uygun fiyatlı olursa, rekabet yaratmak ve bu gruptaki ilaçların fiyatının düşmesini sağlamak gibi çok önemli bir potansiyeli olabilir.

İlaca dirençli tüberküloz

Verem (tüberküloz) çok eski bir hastalık ve bugün de dünyanın en öldürücü bulaşıcı hastalığı. Veremden ölenlerin %95’i, gelişmekte olan ülkelerde yaşıyor. İlaca dirençli tüberküloz formunun yaygınlaşmasıyla tüberküloz salgını daha da vahim bir hal aldı ve DSÖ 2014 yılında ilaca dirençli tüberkülozun küresel bir acil sağlık durumu olduğunu ilan etti. 2017’de tüm dünyada 558.000 kişinin ilaca dirençli tüberküloza yakalandığı tahmin ediliyor. Hastalığın ilaca çok dirençli formlarının tedavisi özellikle güç: 2015 yılında, yaygın ilaca dirençli TB hastalarının yalnızca %34’ünün tedavisinde başarıya ulaşıldı.

DSÖ bugün İD tüberküloza karşı 18-20 aylık, dört ilaçlı bir tedavi rejimi öneriyor; bu rejimde bedakilin ve linezoid daha eski ve yeniden işlev kazandırılmış tüberküloz ilaçlarıyla birlikte kullanılıyor. Fakat ne yazık ki, DSÖ’nün güncellenen tavsiyelerine rağmen birçok ülke bu yeni tavsiyeleri uygulamıyor ve hastalar eski, toksik ilaç rejimleriyle tedavi görmeye devam ediyor. Eski rejimlerde iğneyle uygulanan ve ağır yan etkilere sebep olan ilaçlar kullanılıyor. Bu şartlar altında, daha kısa süreli ve daha kolay kullanılan BPaL (bedakilin + pretomanid + yüksek dozda linezolid) ilaç rejimi, yaygın ilaca dirençli TB tedavisinde çığır açabilir.

MSF ve tüberküloz

MSF tüberküloz tedavisi alanında 30 yıldır faaliyet gösteriyor. Sürekli çatışma bölgeleri, kentlerin gecekondu mahalleleri, hapishaneler, mülteci kampları ve kırsal alanlar gibi çok çeşitli ortamlarda verem hastalarının tedavisinde sıklıkla ülkelerin sağlık bakanlıklarıyla birlikte çalışıyor. MSF 2018’de 19.400 kişiyi tüberküloza karşı tedavi etti, bu insanların 2.840’ı tüberkülozun ilaca dirençli formlarından mustaripti. Eylül 2018 itibarıyla 14 ülkedeki MSF projelerinde 2.000’den fazla kişi, pretomanidden önceki iki yeni ilaçla tedavi edildi (663 kişiye delamanid, 1.530 kişiye bedakilin tedavisi uygulandı, 227 kişi ise bu iki ilacın bir kombinasyonu verildi).

MSF ve BPaL

MSF çeşitli çevrelerde İD TB tedavisi sağlamanın yanı sıra, başka kuruluşlarla birlikte, yeni İD TB ilaçlarının tedavi değeri konusunda kanıta dayalı zemini güçlendirmek için çalışıyor. 2017’de MSF TB PRACTECAL denemesini başlattı (ClinicalTrials.gov, kimlik kodu: NCT02589782). Bu, çok ilaca dirençli (ÇİD) ve yaygın ilaca dirençli (YİD) tüberküloz olan ergen ve yetişkinlerin tedavisinde bedakilin, pretomanid ve linezoid (standart doz) içeren, moksifloksasin veya klofazimin içeren veya içermeyen 6 aylık tedavi rejimlerinin güvenliğini ve etkinliğini değerlendirmeyi amaçlayan randomize, kontrollü, çok merkezli, II/III. evre adaptif bir deneme sürecidir. Denemenin bedakilin, linezoid ve pretomanide dayalı rejimlerde hangi kombinasyonların ÇİD TB tedavisinde etkili ve güvenli olduğunun anlaşılmasına katkıda bulunması umuluyor. MSF sponsorluğunda gerçekleştirilen deneme Beyaz Rusya, Güney Afrika ve Özbekistan’da 7 noktada yürütülüyor. Denemenin sonuçlarının 2022 yılı başlarında elde edilmesi bekleniyor.

*Öncelikli Değerlendirme Senedi (PRV)

İhmal edilen hastalıklar öncelikli değerlendirme senedi programı kapsamında, ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nin (FDA) ihmal edilmiş hastalıklara yönelik bir ilaç ya da aşıyı onaylaması durumunda üreticiye bir “öncelikli değerlendirme senedi” veriliyor. Bu senet daha sonra, aynı üreticinin başka alanlardaki herhangi bir ilaç veya aşısının FDA tarafından değerlendirme sürecini hızlandırmakta kullanılabiliyor. Buna alternatif olarak, ilacı geliştiren kuruluş bu senedi bir başka kuruluşa satmayı da tercih edebiliyor. Daha önce bu şekilde 350 milyon dolara varan satışlar gerçekleşmişti.

 

Yorum Yapın