3P PROJESİ: Daha nitelikli ve hızlı tüberküloz tedavisi

3P PROJESİ: PUSH. PULL. POOL 

Daha nitelikli ve hızlı tüberküloz tedavisi

Tüberküloz tedavisinde inovasyonu ve yeni tedavi uygulamalarına erişimi hızlandırma önerisi (PDF TR - PDF EN)

Tüberküloz Tedavisi için '3P Projesi'ne neden ihtiyaç var?

Tüberküloz (TB) ağırlıklı olarak düşük ve orta gelirli ülkelerde görülüyor ve TB vakalarının %95’ine bu ülkelerde rastlanıyor.[i] 2014[ii] yılında 1,5 milyon kişi TB nedeniyle hayatını kaybetti ve 9,6 milyon yeni hastanın tedaviye ihtiyacı olduğu belirlendi.[iii] GeneXpert gibi yeni tanı testlerinin geliştirilmesiyle birlikte, teyit edilen çok ilaca dirençli (ÇİD) TB vakalarının sayısı artıyor ve tedavi programları bu artışla başa çıkmakta yetersiz kalıyor.

2014’te ortaya çıkan 480.000 ÇİD TB vakasının yalnızca 123.000’i tespit edilip raporlandı ve bu vakaların yalnızca yarısının tedavisi başarıyla sonuçlandı. 2014 yılında 190.000 kişinin ÇİD TB nedeniyle hayatını kaybettiği tahmin ediliyor.[iv]

ÇİD TB’nin tedavisi oldukça zor bir süreç, çünkü çok uzun sürüyor – 2 sene süren tedavinin 8 ayında her gün iğne olmak ve toplamda tam 14.600 hap almak gerekiyor – ve kullanılan ilaçların çoğunun işitme kaybı, psikoz ve şiddetli bulantı gibi toksik yan etkileri bulunuyor. Yeni tespit edilen TB vakalarının %3,3’ünü ve tedavisine başlanan TB vakalarının %20’sini ÇİD TB’nin oluşturduğu tahmin ediliyor. Tedavi uygulanan ÇİD TB vakalarının ise yalnızca %50’sinin tedavisi başarıyla sonuçlandı.

ÇİD TB tedavisi oldukça masraflı bir tedavi. Tedavi uygulanan ÇİD TB vakalarının %9,7’sinin yaygın ilaca dirençli (YİD) TB hastası olduğu tahmin ediliyor. 2015 yılında 105[v] ülkede görüldüğü tespit edilen YİD TB’nin tedavisi daha uzun sürüyor; tedavi daha masraflı ve başarı oranı oldukça düşük, %13.

TB tedavisinin başlıca amacı her tip TB vakasının etkili, güvenli, hızlı ve ekonomik tedavisini mümkün kılacak yeni tedavi kombinasyonlarının geliştirilmesi. Orta vadede ÇİD TB’nin tedavisinin geliştirilmesi acil bir ihtiyaç. Yeni tedavi kombinasyonlarının geliştirilmesi için de mevcut sistemde aşağıdaki dönüşümlerin gerçekleşmesi gerekiyor:

  • Genişletilmiş ilaç havuzu: Geliştirmenin her aşamasında bileşik sayısının artırılması. Yeni TB ilaçları için şu anda geliştirme aşamasında sadece 6 yeni kimyasal bileşik bulunuyor.[vi]
  • Yatırımların artırılması: Şu anda TB AR-GE çalışmaları (aşı, tanı ve tedavi)[vii] için yapılan harcamalar, 2011–2015 Dünya Sağlık Örgütü Küresel Plan’ında (WHO Global Plan)[viii] belirlenen 2 milyar dolar hedefinin yalnızca %33,7’sine (674 milyon dolar) ulaşmış bulunuyor. 2014’te verilen finansal desteğin yalnızca %15’ini oluşturan özel sektör yatırımlarındaki düşüş de ayrıca kaygı verici.[ix]
  • Daha şeffaf ve işbirliğine dayalı bir AR-GE yaklaşımı: Bu yaklaşım aracılığıyla araştırma kurumları bilimsel veri ve klinik test sonuçlarını hızlı bir şekilde paylaşmanın yanı sıra farklı bileşik kombinasyonları üzerinde araştırma yürütme yönünde teşvik edilebilir. Bu sayede de çoklu kombinasyon testleri için gereken harcamalar ve riskler azaltılabilir.
  • AR-GE harcamalarının ilaç fiyatlarına yansıtılmaması: İlaçların uygun fiyatlı olarak pazara sunulması ve tıbbi araçlara erişimin güvence altına alınması

3P Projesi

3P Projesi uygun fiyatlı, erişilebilir ve etkili TB tedavi uygulamaları ortaya koymayı amaçlıyor. İlaç geliştirme sürecinde şeffaf işbirliğini ve AR-GE finansmanı ile koordinasyonunda yenilikçi bir yaklaşımı benimseyen 3P Projesi, TB tedavisi için gereken AR-GE’yi hızlandırmak amacıyla aşağıdaki 3 mekanizmayı kullanıyor:

  • Pull (çek): AR-GE çalışmalarının, belirli AR-GE hedeflerine ulaşılması halinde finansal ödüller ile teşvik edilmesi
  • Pooling (topla): İşbirliğine dayalı araştırma ve son ürünlerin rekabetçi üretimi için lisanslanması amacıyla fikri hakların ve verinin toplanması
  • Push (destekle): AR-GE çalışmalarının finansal olarak desteklenmesi (ör.: hibeler)

ARKA PLAN: TB AR-GE ÇALIŞMALARI NEDEN HASTALARA YARDIMCI OLAMIYOR?

Yeni dozajlar yerine tekil ilaçlar geliştirilmesi yönündeki ısrar: 2012’de 50 yıl içinde TB tedavisi için geliştirilmiş tek yeni ilaç, ÇİD TB tedavisi için hızlandırılmış onay aldı. İkinci bir yeni ilaç da 2013 yılının sonunda onaylandı.[x] TB’nin ilaç kombinasyonlarıyla tedavi edilmesi gerekiyor. Ancak işbirliği ve şeffaflık konusundaki eksiklik, bu 2 yeni ilacın daha iyi bir dozaj belirlenebilmesi için klinik testlerde farklı kombinasyonlarla denenmesinin yıllar almasıyla sonuçlanıyor. Aralarında TB Alliance, Medical Research Council (MRC, Birleşik Krallık), Open Source Drug Discovery Projesi (OSDD) ve RESIST TB’nin de bulunduğu dozaj geliştirme üzerine çalışan birçok kurum, tedavi dozajı testleri için yeni ilaç bileşiklerine erişimde engellerle karşılaşıyor. Mevcut sistemde finansal teşviklerle ilişkili, şeffaf ve işbirliğine dayalı AR-GE çalışmalarını teşvik etmeye yönelik bir fikri haklar lisanslama mekanizması (hibe ya da ödül) bulunmuyor.

Şirketlere sağlanan finansal teşviklerin yetersiz olması: TB ilaçları diğer hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçlara oranla çok daha az kar getiriyor. Bu durum TB alanında sürekli bir yatırım eksikliği ve özel sektörün ilgisizliği nedeniyle bilimsel ilerlemenin yavaşlaması, hatta durma noktasına gelmesiyle sonuçlanıyor. 2011 yılından bu yana TB AR-GE’sine yapılan yatırımlarda üçte bir oranında düşüş yaşandı.[xi] 2012 yılında da Pfizer, AstraZeneca, Novartis ve Vertex, TB ilaç geliştirme üzerine çalışan AR-GE birimlerini kapattı. Pazar teşviklerinin eksikliği nedeniyle araştırma kurumları TB AR-GE alanına girmekte zorlanıyor. TB aday ilaçlarının ileri aşama klinik araştırmalar düzeyine gelmesinde yaşanan zorluklar da potansiyel yeni ilaç havuzunun sınırlı kalmasına yol açıyor: Şu anda klinik geliştirme aşamasında olan sadece 6 yeni TB aday ilacı bulunuyor. Bir test – YİD TB tedavisi için Nix TB testi[xii] – dışında, hastalar tarafından halihazırda test edilmekte olan ileri aşama klinik teste tabi yeni ilaç dozajları da bulunmuyor. Şu anda II. ve III. aşamada bulunan bileşiklerin çoğu “yeni amaçlar için tekrar değerlendirilen” bileşikler oldukları için ticari geliştiricilerin yatırımlarını temsil etmiyor. Pretomanid dışında yeni ilaçlar tekil ürünler olarak geliştiriliyor; kombinasyon testlerine ve ruhsat onayı alınmadan önce yeni dozaj testlerine dahil edilmiyor.

Klinik öncesi bileşikler için sağlanan finansal desteğin yetersiz olması:
Ön aşama ve klinik öncesi araştırmada yer alan TB bileşiklerinin çoğu kamu kuruluşları, küçük şirketler ya da ürün geliştirme ortaklıkları (PDP) tarafından geliştiriliyor. Yeni ürünlerin ne kadarının ileri aşama klinik testler düzeyine getirileceği ise belirsiz, çünkü bu kurumların anapara ve kaynak kapasitesi yeterli olmayabiliyor. Örneğin yeni ilaç adayı PBTZ169’nın klinik öncesi geliştirmesi Avrupa Komisyonu tarafından fonlanmış, fakat geliştirmenin sonraki aşamalarına geçişi mümkün kılacak düzenli finansal desteğin olmaması nedeniyle klinik testler aşamasına gelinememişti.[xiii]

TB ürünlerine erişim ve düşük fiyat garantisinin olmaması: Yeni TB ürünlerinin pazara yüksek fiyatlarla sunulması hastalığın en çok görüldüğü ülkelerde ilaçların hastalar için erişilebilir olmasını engelliyor. Örneğin yeni bir TB ilacı olan Bedaquiline bir bağış programı ile yaygınlaştırılmadan önce, 6 aylık doz için düşük gelirli ülkelerde 900 dolar, orta gelirli ülkelerde ise 3.000 dolardan piyasaya sürüldü. Delamanid ise Küresel Fon kapsamındaki ülkelerde 1.700 dolardan piyasaya sürüldü. Fakat çoğu ilaç gibi Delamanid’in de diğer ilaçlarla birlikte kullanılması gerekiyor ve ilaç için yapılması gereken harcama daha da katlanıyor.[xiv]

İNOVASYON VE ERİŞİMİ TEŞVİK EDEN BİR HAVUZ VE FONLAMA MEKANİZMASI

'3P Projesi' veri paylaşımı, fikri hakların bir havuzda toplanması ve daha fazla aktörün AR-GE sürecine dahil olmasıyla ilaç geliştirme sürelerinin kısaltılmasını esas alan şeffaf ve işbirliğine dayalı bir çerçeve sunuyor.

İlaç kombinasyonları ve dozaj geliştirmenin teşvik edilmesinin yanı sıra AR-GE sürecinin ilerlemesi için maddi destekler sağlanması yoluyla ön klinik aşamasındaki bileşiklerin klinik test aşamasına getirilmesi amaçlanıyor. Bu demek oluyor ki; ürünler daha erken aşamalarda birlikte test edilirse ilaç etkileşimleri ve potansiyel yararlı ilaç kombinasyonları da daha erken keşfedilecek ve bu da yeni tedavi uygulamalarının hızla yol almasını sağlayacak. Gerek ‘destekle’ gerekse ‘çek’ mekanizmalarının öngördüğü yatırım ve fon desteği sayesinde klinik geliştirme aşamasındaki bileşiklerin sayısı ciddi oranda artarken TB Alliance gibi ürün geliştirme ortaklıklarının TB türlerinin tamamı için geliştirilen yeni uygulamaların tasarım ve testinde daha fazla rolü olması sağlanacak.

3P Projesi, Son ürün ilacın uygun fiyatlandırılması için AR-GE harcamalarının ilaç fiyatlarına yansıtılmamasını esas alıyor. Bir tedavi uygulaması ruhsat onayı aldığında tekil ilaçlar ya da sabit dozaj kombinasyonların üretimi için birden fazla (patent havuzunda bulunan ve kalite garantisi konusunda gereklilikleri yerine getiren) üreticiye lisans sağlanacak. Böylelikle gelişmekte olan ülkelerde düşük fiyatlardan da rekabet mümkün olacak; tedavi ücretlerine AR-GE masrafları yansıtılmayacak. Bu sayede uluslararası donörler, gelişmekte olan ülkelerin hükümetleri ve hastaların, tedavi ücreti yoluyla tıbbi AR-GE masraflarını karşılaması gerekmeyecek. AR-GE harcamalarının ilaç fiyatlarına yansıtılmaması, patentin ömrü süresince AR-GE masraflarının telafi edilmesi için gereken pazarlama ihtiyacını ortadan kaldırarak son ürünün, yani tedavinin ön planda olmasını da sağlayacak.

SONUÇ: 3P Projesi mevcut TB AR-GE çerçevesi açısından aşağıdaki avantajları içeriyor:

  • Tekrara dayanan araştırmaların azaltılmasıyla zaman ve maddi kaynak tasarrufu
  • Erken AR-GE aşamalarında potansiyel kombinasyonlar geliştirmenin içerdiği risklerin azaltılması
  • Yeni tedavi uygulamalarının geliştirilmesinin hızlandırılması
  • Yeni bileşiklerin tedavi uygulamalarının bir parçası olmasını sağlayarak yeni bileşiklere direnç riskinin azaltılması
  • Farklı fon kaynaklarının koordine edilmesi; bilimsel ve klinik veri ile fikri hakların paylaşılmasını teşvik edecek çeşitli maddi desteklerin verilmesi
  • AR-GE harcamalarının ilaç fiyatlarına yansıtılmaması

 

Ödül, Hibe ve Patent Havuzundan Oluşan Mekanizmanın Şeması

3p-graphis

 

 

 

 

 

 

Organizasyonel Şema

3p-graphics_2

 

 

 

 

 

Yönlendirme Komitesi (geçici)

TBA: TB Alliance (TB Birliği); SA MRC: Medical Research Council of South Africa (Güney Afrika Tıbbi Araştırmalar Konseyi; STBP: Stop TB Partnership (TB Durdurma Ortaklığı); CS: Civil Society Board Member (Sivil Toplum Kurul Üyesi); UNION: Uluslararası Tüberküloz ve Akciğer Hastalıkları Birliği; MPP: İlaç Patent Havuzu; C-Path: Critical Path Institute

 

[i] WHO (2015), Tuberculosis. Fact sheet N°104, http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs104/en/

[ii] WHO (2015), Global Tuberculosis Report 2015 (sayfa 5)

http://www.who.int/tb/publications/global_report/gtbr2015_executive_summary.pdf

[iii] WHO (2015), Global Tuberculosis Report 2015 (sayfa 1)

http://www.who.int/tb/publications/global_report/gtbr2015_executive_summary.pdf

[iv] WHO (2015), Global Tuberculosis Report 2015 (sayfa 2)

[v] WHO (2015), Global Tuberculosis Report 2015 (sayfa 2)

[vi] Working Group on New TB Drugs (2016), http://www.newtbdrugs.org/pipeline.php (6 bileşik: Q203 (Imidazopyridine); Sutezolid; SQ109; Pretomanid; Bedaquiline; Delamanid) ve Treatment Action Group (TAG) Pipeline Report (2014)

http://www.treatmentactiongroup.org/sites/g/files/g450272/f/201407/2014%20Pipeline%20Report%20Full.pdf

[vii] Treatment Action Group (TAG), (2015), 2015 Report on Tuberculosis Research Funding Trends, 2015- 2014: A Decade of Data, http://www.treatmentactiongroup.org/sites/g/files/g450272/f/201511/TB_FUNDING_2015_WEB.pdf (sayfa 1)

[viii] WHO and Stop TB Partnership (STBP), The Global Plan to Stop TB 2011 – 2015: Transforming the Fight Towards Elimination of Tuberculosis, http://www.stoptb.org/assets/documents/global/plan/tb_globalplantostoptb2011-2015.pdf

[ix] Treatment Action Group (TAG), (2015), 2015 Report on Tuberculosis Research Funding Trends, 2015- 2014: A Decade of Data, (sayfa 12)

[x] Treatment Action Group (TAG), (2015), 2015 Report on Tuberculosis Research Funding Trends, 2015- 2014: A Decade of Data, (sayfa 5)

[xi] WHO (2015), Global Tuberculosis Report 2015, and TAG (2015), 2015 Report on Tuberculosis Research Funding Trends, 2005-2014: A Decade of Data

[xii] TB Alliance, http://www.tballiance.org/downloads/NixTB/NixTB_factsheet.pdf

[xiii] News Medical, (2014), ‘EPFL sets up foundation to release antibiotic for tuberculosis’, http://www.newsmedical.net/news/20140312/EPFL-sets-up-foundation-to-release-antibiotic-for-tuberculosis.aspx

[xiv] MSF, (2015), Out of Time: Access to Treatment for DR-TB, http://msfaccess.org/sites/default/files/TB_Out_of_Time_DRTB_Drug_Briefer-ENG_Dec-2015.pdf

Yorum Yapın