Hepatit C: Gilead ilaç şirketinin patent başvurusuna MSF'den itiraz

50 yaşındaki Din Savorn, Kamboçya'daki Preah Kossamak Hastanesi'nde yer alan MSF'nin hepatit C kliniğinde kan testi yaptırıyor. Fotoğraf: Todd Brown

Sınır Tanımayan Doktorlar,  Gilead firmasının hepatit C ilaçları için Çin’de yaptığı patent başvurusuna itiraz etti. Firma, yakın zamanda hepatit C ilaçlarından birini Çin’de hap başına 100 dolar fiyatla piyasaya sunmuştu.

Cenevre, 18 Aralık 2017 – Uluslararası tıbbi insani yardım kuruluşu Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF), ABD’li ilaç şirketi Gilead’in, oral tedavide kullanılan hepatit C ilaçları sofosbuvir ve velpatasvir’in kombinasyonu için Çin’de yaptığı patent başvurusuna itiraz etti.

Bu kombinasyon, virüsün bütün genotiplerine karşı kullanılabilmesi için tescil sürecine alınan, doğrudan etkili ilk antiviral tedavi olacak. Bu kombinasyona yönelik patent başvurusu reddedildiği takdirde, Çin’de ve dünya çapında milyonlarca insanın ihtiyaç duyduğu bu tedavinin uygun fiyatlı jenerik (eşdeğer) versiyonlarının önü açılacak.

MSF tarafından Çin Devlet Fikrî Mülkiyet Dairesi’ne yapılan itiraz, ilaç kombinasyonunun Çin Patent Yasası dahilinde patent hakkı kazanamayacağını gösteren teknik bir açıklama sunuyor. Gilead’e patent verilmesi halinde bu haksız girişim, firmanın hepatit C tedavisinin ve ilaçlarının üretimi ve satışı üzerinde Çin’de tekel oluşturmasına neden olacak. Bu da Çin’deki jenerik ilaç üreticilerinin tüm dünyada kullanılabilecek uygun fiyatlı ilaç üretmesine engel olacak.

Tedavi ve ilaçların ulaşılabilir olması gerekir

MSF’nin Kamboçya Program Direktörü Mickael Le Paih, hepatit C salgını öldürücü olduğu halde Gilead gibi şirketlerin hayat kurtarıcı nitelikteki bu ilaçlar üzerinde ve ilaca erişim konusunda halihazırda fazlasıyla kontrol sahibi olduğuna işaret etti. Le Paih, “Bu kontrol insanların hayatına mal oluyor, çünkü hepatit C’nin yaygın olduğu ve bizim faaliyet gösterdiğimiz bazı ülkelerde maliyet çok yüksek olduğu için pek çok kişi tedaviye erişemiyor. Çin’in uygun fiyatlı jenerik ilaç üretme potansiyelini artırmak, rekabeti de büyük ölçüde tetikleyecek ve fiyatları düşürecektir. Bu da hükümetlerin daha fazla insana, daha hızlı tedavi sunmasını sağlayacaktır” dedi.

Dünya çapında 71 milyon kişide kronik hepatit C enfeksiyonu olduğu tahmin ediliyor ve tedaviye erişim sınırlı olduğu için her yıl yaklaşık 400 bin kişi hepatit C’ye bağlı komplikasyonlardan dolayı hayatını kaybediyor. Yaklaşık 9 milyon kişinin hepatit C virüsü taşıdığı Çin, bu hastalığın dünyada en yaygın olduğu ülke.

Bu ilaçların hepatit C tedavisi açısından büyük bir ilerleme olduğu ispatlandığı halde, Çin’de ve orta gelirli pek çok ülkede fahiş fiyatlar nedeniyle söz konusu tedaviden faydalanamayan milyonlarca insan var.

Tek bir hap 100 dolar

Çin’de sofosbuvir’in piyasa fiyatını kısa süre önce duyuran Gilead, tedavinin her kürü için 8.937 ABD doları fiyat belirledi. Bu rakam, tek bir hap için yaklaşık 100 dolar demek. Bu da çoğu insan için karşılanması güç bir meblağ.

Çin’de sofosbuvir ve velpatasvir kombinasyonunun satış fiyatı ise henüz belli değil, zira bu tedavi henüz Çin’de mevcut değil ve tescillenmedi. Fakat sofosbuvir’in Gilead’ın önerdiği fiyattan alınması ve daklatasvir adlı, yine doğrudan etkili bir başka antiviral ilaçla birlikte kullanılması, 12 haftalık tedavi maliyetini yaklaşık 12 bin dolara çıkaracaktır. Oysa, patent engelinin ortadan kalktığı ülkelerde jenerik ilaçların sağladığı rekabetle, aynı kombinasyonda 12 haftalık tedavinin bedeli 120 dolara kadar düşüyor.

Sınır Tanımayan Doktorlar’ın Temel İlaç ve Aşılara Erişim Kampanyası Hukuk Danışmanı Yuanqiong Hu, konuyla ilgili olarak şunları söyledi: “MSF bu patent itirazıyla Gilead’in sofosbuvir ve veltapasvir kombinasyonu için haksız bir patent almasını önlemeyi umuyor. Firmanın bu patenti alması halinde ilacı son derece yüksek fiyatlarla satması mümkün olacak.

Hepatit C giderek yaygınlaşan bir hastalık. Temel hepatit C ilaçlarının ise ulaşılabilir fiyatlarla temin edilebilmesi gerekir. Daha fazla insanın hayatını kurtarabilmek ve bu salgının önüne geçebilmek için dünyanın jenerik ilaçlara ihtiyacı var.

Bunu sağlamanın en uygun yolu da, jenerik ilaç üreticileri arasında güçlü bir rekabet oluşması için imkan tanımaktır.”

Gilead ilaç firması, ürettiği hepatit C ilaçları için Çin’de çok sayıda patent başvurusunda bulundu. Bu başvurulardan bazılarına başka ilaç firmaları ve kâr amacı gütmeyen bazı kuruluşlar da itirazda bulundu ve Çin Patent Yasası’na göre söz konusu ilaçlara patent verilmesinin meşru olmadığını öne sürdüler.

Çin Fikrî Mülkiyet Dairesi, 2015’ten bu yana sofosbuvir’e patent alınması için yapılan iki önemli başvuruyu reddetti. Gilead’in sofosbuvir ve bunun kombinasyonları için yaptığı patent başvurularına karşı, Brezilya, Hindistan, Rusya ve ABD’nin de aralarında bulunduğu pek çok ülkede ve Avrupa Birliği nezdinde de itirazlarda bulunuldu. Arjantin ve Mısır’da Gilead’in bazı patent başvuruları reddedildi.

Sınır Tanımayan Doktorlar’ın Hepatit C tedavisi alanındaki çalışmaları

11 ülkede (Beyaz Rusya, Ukrayna, Pakistan, Özbekistan, Hindistan, Myanmar, Kamboçya, Uganda, Kenya, Mozambik ve Güney Afrika) hepatit C tedavisi sunan MSF 2015’ten bu yana 5 binden fazla hepatit C hastasına, doğrudan etkili antiviral tedavisi uyguladı. Bugüne kadar tedaviyi tamamlayanlar arasında, kalıcı viral yanıt ile ölçülen genel iyileşme oranı yüzde 94,9 oldu.

Ek kaynaklar:
Not Even Close: Bu İngilizce yayın, hepatit C için mevcut teşhis ve tedavi yöntemlerine dair bilgi veriyor, doğrudan etkili antiviral üreticilerinin sunduğu fiyatları ve ruhsat durumlarını da içeriyor. www.msfaccess.org/hep-c-not-even-close

 

Yorum Yapın