Haksız patent: Pfizer'e verilen zatürre aşısı patenti çocukları aşısız bırakacak

Amina, MSF'nin Bangladeş'teki Kutupalong çocuk kliniğinde tedavi gören dokuz aylık oğlu Hatea'yı kucağında tutuyor. Akut zatürreyle boğuşan ve beslenme sondasıyla beslenen Hatea, beslenme yetersizliği çeken sayısız çocuktan biri. Fotoğraf: Paula Bronstein

Sınır Tanımayan Doktorlar: Zatürre aşısı patentinin Pfizer’e verilmesi tüm dünyada çocukların aşıya erişimini kısıtlayacak

Sınır Tanımayan Doktorlar, Delhi Yüksek Mahkemesi’nde görülmesi planlanan dava öncesinde Hindistan’ı “gelişmekte olan ülkelerin eczanesi” olmaya devam etmeye çağırdı ve hayat kurtaran zatürre aşısında Pfizer ilaç şirketini tekel haline getiren kararı değiştirmesini istedi.

New York/ Yeni Delhi, 23 Kasım 2017 — Uluslararası tıbbi insani yardım kuruluşu Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) Pfizer ilaç şirketinin, Prevnar13 (PCV13) zatürre aşısı için Ağustos ayında aldığı patentin haksız olduğunu açıkladı. MSF Delhi Yüksek Mahkemesi’nde görülmesi planlanan dava öncesinde, Hindistan Patent Yasası’nda belirtilen standartlara uygun olmayan bu patentin iptal edilmesi gerektiğini belirtti.

ABD merkezli ilaç şirketinin haksız yere edindiği patenti, Hindistan’daki aşı üreticilerinin 2026’ya kadar PCV13 zatürre aşısı üretmesine ve satmasına engel olacak nitelikte. Bu da günde 2.500 çocuğun ölümüne neden olan zatürreye karşı sayısız çocuğun korunmasız kalacağı anlamına geliyor.

Tekel çocukları aşısız bırakıyor

MSF’nin Erişim Kampanyası’nda* aşı politikaları danışmanı olarak görev yapan Kate Elder yaptığı açıklamada, “MSF olarak çok sayıda çocuğun zatürreden ölümüne şahit olduk. İlaç fiyatlarının insan sağlığı önünde engel olmaması sağlanana kadar, adil aşı talebimizden vazgeçmeyeceğiz. Bu aşı için Pfizer’e Hindistan’da patent verme kararı haksız bir karardır. Bu adım, sadece firmanın pazarda tek üretici olmasını sağlıyor ve zatürre aşılarının daha makul fiyata temin edilmesini engellemesine hizmet ediyor” dedi.

Günümüzde zatürre aşısı üreten sadece iki şirket var. Aşılar, Pfizer’in ürettiği PCV13 ve GlaxoSmithKline’ın ürettiği PCV10’dan ibaret.

Bu iki şirket, söz konusu aşılar üzerinden halihazırda 40 milyar dolar kazanç elde etmiş durumda ve başka üreticilerin daha uygun fiyatlı aşılarla pazara girmesine sürekli olarak engel oluyor.

Zatürre aşısı alanında rekabetin olmayışı aşı fiyatlarının çok yükselmesine yol açtı. Tüm dünyada ülkelerin üçte birinin zatürre aşısını standart aşı paketine dahil edememesinin en büyük nedeni de bu. Hatta bugün bir çocuğa Dünya Sağlık Örgütü’nün tavsiye ettiği bütün aşıları yapmanın 2001’dekine kıyasla tam 68 kat daha pahalı olması da, büyük ölçüde tek bir zatürre aşısının fiyatından kaynaklanıyor.

Aşıda uygun fiyatlı seçenek şart

Patentli aşının yüksek fiyatı, bu aşıları satın alan ülkeler için de zorlayıcı bir unsur.

Örneğin Güney Afrika aşılamaya ayırdığı bütçenin yüzde 30’undan fazlasını sırf PCV13’ü satın almaya harcıyor; yani ülke çapında herkese temin edilen, 11 aşıdan oluşan pakette bir tek zatürre aşısının bu kadar büyük bir bedeli var.

Hindistan’da ise PCV13’ün hükümet tarafından temin edilmesine daha yeni başlandı. Aşı fiyatının yüksek olması ve başka şirketlerin bu aşıyı daha ucuza üretmesinin engellenmesi nedeniyle Hindistan henüz sadece üç eyalette (Himaçhal Pradeş, Bihar ve Uttar Pradeş) bu aşıyı uygulayabiliyor.

MSF Erişim Kampanyası’nın Güney Afrika’daki savunuculuk danışmanı Claire Waterhouse, “Tek başına Pfizer’in PCV13 aşısına ayrılan para, ülkenin aşılama bütçesi üzerinde ağır bir yük oluşturuyor” dedi. Waterhouse’a göre “Mevcut hükümet aşı fiyatını düşürmek için çözüm arıyor ama bu alandaki asıl değişim, rakip ürünlerin pazara girmesi ve Güney Afrika gibi ülkelerin daha uygun fiyatlı aşı seçenekleri olmasıyla gerçekleşecek."

Gelişmekte olan ülkelerin bu eczaneye ihtiyacı var

Hindistan patent ofisinin Ağustos’ta aldığı kararın daha geniş etkileri de var, zira bu karar Hindistan’ın patent verme ve halk sağlığının korunması konusundaki yüksek standartlarının zayıflaması demek. Aynı zamanda şirketlerin mevcut tıbbi ürünlerinde ufak veya önemsiz değişiklikler yaparak yeni patent almasını veya var olan patentlerinin kapsamını genişletmesini kolaylaştırabilir.

Bu da Hindistan’ın “gelişmekte olan ülkelerin eczanesi” olma rolüne gölge düşürecektir. Böyle bir durumda çeşitli ülkelerin ve sağlık hizmeti sağlayan MSF gibi kuruluşların uygun fiyatlı aşı ve ilaç temin etmesi zorlaşacaktır.

Zatürre, sarılık, sıvı kaybı ve beslenme güçlüğü gibi yaygın sağlık sorunları nedeniyle tedavi gören bebeklerden biri olan altı günlük Fadia, vücudunda yüksek ateş yapan bir enfeksiyon nedeniyle beslenme güçlüğü çekiyor ve Yemen'in İbb eyaletinde hizmet veren MSF hastanesinin yenidoğan ünitesinde tedavi oluyor. Fotoğraf: Malak Shaher

MSF Erişim Kampanyası Güney Asya Başkanı Leena Menghaney yaptığı açıklamada, “Hindistan patent yasasında kamu yararının korunmasının bir sebebi var,” dedi ve şöyle devam etti: “Daha önce Hindistan hükümetinin doğru karar verdiğini ve patent verme konusunda yüksek standartlara bağlı kaldığını görmüştük.

Hindistan patent ofisi, ilaç şirketlerinin kuralları değiştirmesine izin vermemeli. Şirketlere verdikleri patentlerin gelişmekte olan pek çok ülkede insanların hayat kurtarıcı ilaç ve aşılara erişimini doğrudan etkilediğini bilmeleri gerekiyor.”

Pfizer’ın PCV13 zatürre aşısı patentine karşı Güney Kore’de de itirazlar mevcut.

* Temel İlaç ve Aşılara Erişim Kampanyası (Access Campaign)


Pfizer'in bağış teklifini neden reddettik? Sınır Tanımayan Doktorlar ABD Direktörü Jason Cone'un kaleminden okumak için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yorum Yapın