Akdeniz'de facia: Mülteci ve göçmenler ya Akdeniz’de boğulmaya ya Libya'da keyfi gözaltına mahkum

Gözaltı merkezinde erkeklerin hapsedildiği koğuşlar. 2 Eylül 2018'de, denizden kurtarılan 276 kişi Libya Sahil Güvenliği tarafından Hums'a getirildi. Kazazedelerin 181'i erkek, 42'si kadın, ikisi 1 yaşından küçük bebekler olmak üzere 24'üyse çocuktu. Kazazedeler Hums'a getirildikten sonra MSF'nin görev yaptığı gözaltı merkezine nakledildiler. Kazadan kurtulanlar, botun batmasının ardından 100'den fazla insanın boğularak yaşamını yitirdiğini anlattı. Fotoğraf: Sara Creta/MSF.

Libya’da bir deniz kazasından kurtulabilen mülteciler, Sınır Tanımayan Doktorlar’a (MSF) geçtiğimiz hafta yaşanan kazada 100’den fazla insanın boğularak hayatını kaybettiğini anlattı.

10 Eylül 2018 - Aralarında deniz kazasından kurtulanların da bulunduğu 276 kişilik grup*, 2 Eylül’ de Libya Sahil Güvenliği tarafından, Trablus’un 120 kilometre doğusundaki liman kenti Hums’a getirildi. MSF bu insanların Libya’da karaya çıkarılmasından bu yana onlara acil tıbbi yardım sağlıyor.

MSF çalışanlarının edindiği bilgiye göre 1 Eylül Cumartesi günü sabah erken saatlerde iki şişme bot Libya sahillerinden denize açıldı. Botların her birinde 160’tan fazla insan vardı ve bu insanlar Sudan, Mali, Nijerya, Kamerun, Gana, Libya, Cezayir ve Mısır gibi çeşitli ülkelerden geliyorlardı.

Deniz kazasından kurtulanlardan birinin anlatımı

Botlardan birinden kurtulan bir kişi, yaşananları şöyle anlattı:

“İlk bot motor arızası yüzünden durdu, bizim olduğumuz botsa yola devam etti ve öğlen saat 1 civarında sönmeye başladı. Botta 160 yetişkin, 20 de çocuk vardı. Telefonun verdiği konuma göre o sırada Malta kıyılarından çok uzak değildik.

İtalya Sahil Güvenliği’ni aradık, koordinatlarımızı gönderdik, yardım istedik.

Bu arada insanlar denize düşmeye başladılar. İtalya Sahil Güvenliği bize yardım göndereceğini söyledi. Ama bot artık batıyordu. Yüzme bilmiyorduk, çok az kişide can yeleği vardı. Botun su yüzeyinde kalan muşambasına tutunabilenler sağ kaldı.

[Avrupalı] kurtarma ekipleri daha sonra hava yoluyla gelip bize cankurtaran salı attılar ama o sırada herkes suyun içindeydi artık, bot alabora olup batmıştı. Birkaç saat sonra yine hava yolundan başka bir kurtarma ekibi daha geldi, onlar da cankurtaran salı atıp gitti. Bizim botumuzdan sadece 55 kişi hayatta kaldı.

Çok insan boğuldu; aileler dahil, küçük çocuklar dahil. Kurtarma ekipleri daha erken gelseydi o insanlar kurtarılabilirdi.

Çocuklar öldü. 17 aylık ikizler vardı, anneleri ve babalarıyla birlikte boğuldular. Libya Sahil Güvenliği de geldi, önce batan bottan hayatta kalanları kurtardılar sonra da öteki bota gittiler. Hepimizi alıp buraya getirdiler.”

MSF’nin acil müdahalesi

MSF, kazadan kurtulanların vücudunda, motordan yayılan benzinin yol açtığı kimyasal yanıkları tedavi etti. Libya’nın kuzeybatısındaki Mısrata’da (Misurata) çalışan MSF hemşiresi Jai Defranciscis, “Ekibimiz, durumu en ağır olan yaralıları tedavi etmek için birkaç saat aralıksız çalıştı,” diyerek şöyle devam etti: “Acil durumdaki 18 kişiyi tedavi ettik. Bunlardan 9 kişide yaygın kimyasal yanık oluşmuştu (bedenlerinin yüzde 75’ine varan yanık yaraları vardı). Durumu kritik olan bir hastanın hastaneye sevkini sağladık: Uzman yoğun bakım imkanına zamanında ulaştırılamasaydı bu kişi de hayatını kaybedecekti.”

Denizden kurtarılanlar karaya ulaştırıldıktan sonra Libya makamlarının kontrolü altındaki bir gözaltı merkezine nakledildiler. Deniz yolculuğuna uygun olmayan araçlardan kurtarılan insanların Libya’ya geri götürülerek, daha da fazla zarar görmelerine sebep olan keyfi gözaltı sistemiyle alıkonmaları yaygın bir uygulama.

Avrupa Birliği’nin desteklediği Libya Sahil Güvenliği 2018 yılı Ocak-Ağustos ayları arasında 13.185 mülteci ve göçmeni Libya’ya geri götürmüş bulunuyor.**

Libya'daki gözaltı merkezinde alıkonan çocuklar. Fotoğraf: Sara Creta/MSF, 2 Eylül 2018.works.

Ekiplerimiz Hums ve çevresindeki gözaltı merkezlerindeki çalışmaları kapsamında, gözaltında tutuldukları süre içinde bu grubun tedavisini ve tıbbi takibini yaptı. Grup içinde hamile kadınlar, çocuklar ve bebekler ile, ruh sağlığı alanında ciddi sorunları bulunanlarla kimyasal yanıkları olanlar da var. MSF ekipleri ilk müdahalelerin ardından hastaneye altı kişiyi daha sevk etti.

Travma yaşayan hasta insanlar için keyfi gözaltıyla hapsedilmekten başka seçenek yok

MSF’den hemşire Defranciscis mevcut durumu şöyle anlattı: “Hastalarımız için son derece kaygılıyız.

Bu insanlar hücrede kapalı tutulurken, şartlar hijyenik olmaktan çok uzakken, yere serilmiş battaniye ya da döşekler üzerinde nasıl iyileşebilirler ki?

Ağır yanık yaraları olanlar bu şekilde yattığında çok büyük ıstırap duyuyor. İçlerinde oturacak ya da ayakta duracak halde olmayanlar var. Ayrıca bazı hastalarımızda zatürre gibi ciddi göğüs enfeksiyonları görmeye başladık, bu da çok uzun zaman suyun içinde kalmalarından kaynaklanıyor.”

Gözaltı merkezlerinde temiz içme suyuna ve gıdaya yeterli erişim olmaması, insanların iyileşmesini geciktirecek ya da engelleyecektir, hatta sağlık durumlarının daha da ağırlaşmasına bile sebep olabilir.

Kazadan kurtulanların birçoğu, olayda yakınlarını kaybetmiş ve yas tutuyorlar. Libya’daki yolculukları sırasında yaşadıkları onca tehlikeli olayın ardından şimdi de denizde, yine ağır travmaya yol açacak bir olay yaşadılar. Bu mülteci ve göçmenler ihtiyaç duydukları desteği görecekleri yerde gözaltına alınarak insanlık dışı şartlarda hapsedildiler. Bulundukları yerde en temel önlemler alınmıyor, hukuki yollara başvurmaları mümkün değil ve başka herhangi bir seçenekleri yok.

MSF, hapsedilenler arasında BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) tarafından Libya’da veya başka bir ülkede kaydedilmiş ya da statüsü tanınmış sığınmacı ve mültecilere de rastladı. Bu insanların geleceği daha da karanlık: 2017’de CNN tarafından yayınlanan görüntüler üzerine dünyada yaşanan infialin ardından, onları Libya’dan tahliye ederek Nijer’e götürmek ve oradan üçüncü bir ülkeye yerleştirilmelerini sağlamak amacıyla kurulan, BMMYK’nın yürüttüğü mekanizmalar birkaç aydır işlemez durumda.

Sığınmacı ve mülteciler şimdi Libya’dan tahliye edilmek yerine süresi belli olmayan sürelerle hapsediliyor ve insan kaçakçılığı şebekelerinin eline düşme tehlikesi altındalar, çünkü bu insanların güvenli bir yere ulaşma amacıyla çıktıkları yolculukta ellerinde kalan tek “seçenek,” suç şebekelerine başvurmak.

Görüştüğümüz insanların bazıları da ekiplerimize, 26 Ağustos’ta başkent Trablus’ta başlayan şiddetli çatışmalar ve topçu ateşi üzerine buradan kaçmaya karar verdiklerini anlattılar.

MSF, Libya’nın çeşitli noktalarında keyfi olarak gözaltında tutulan binlerce mülteci ve göçmenin serbest bırakılması ve bu insanların hızla ülkeden tahliye edilerek güvenli yerlere ulaştırılması çağrısını yineledi.

MSF özellikle şu çağrılarda bulundu:

  • BM Mülteci Ajansı (BM Mülteciler Yüksek Komiserliği) ve güvenli ülkeler bir an önce mülteci ve sığınmacıların Libya’dan tahliyesini sağlamalı ve bu insanların başka ülkelerde yerleştirilmesini hızlandırmalı.
  • BM Göç Ajansı (Uluslararası Göç Örgütü – IOM) ve göçmenlerin geldiği ülkeler, Libya’da bulunan ve kendi ülkelerine geri dönmek isteyen göçmenlerin Libya’dan tahliyesini ve kendi ülkelerine geri götürülmesini hızlandırmalı.
  • Avrupa ülkeleri ve Libyalı yetkililer deniz yoluyla Libya’dan kaçan insanların Avrupa’ya varmasını engellemek için denizde önlerini kesip onları Libya’ya geri götürmeye derhal son vermeli. Bu yıl içinde, Avrupa Birliği’nin desteklediği Libya Sahil Güvenlik gemileri Akdeniz’de bilinmeyen sayıda insanın önü keserek onları Libya’ya geri götürdü. Libya’nın her yerinde mülteci ve göçmenler korkunç boyutlara ulaşan şiddet, zorla alıkonma ve istismara maruz bırakılıyor, fidye amacıyla insan kaçırmanın son derece yaygın olduğu pek çok kaynak tarafından bildiriliyor. Libya’dan geçen mülteci, sığınmacı ve göçmenler arasında cinsel şiddete, insan kaçakçılığına, işkence ve kötü muameleye maruz bırakılmış çok sayıda kişi var.

[*] BM Mülteciler Yüksek Komiserliği tarafından belgelenmiştir: http://www.unhcr.org/news/briefing/2018/9/5b8e42ac4/tripoli-violence-threatens-civilians-displaced-refugees-migrants.html

[**] Kaynak: BMMYK,

https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/UNHCR%20Libya%20Flash%20Update%2031%20August%202018.pdf

Yorum Yapın