Çad’da beslenme yetersizliğiyle mücadele

Am Timan, Haziran 2018. Saat sabah 7:30. Gökteki bulutlar sıcağı kesiyor, ama az sonra güneş yükselecek. İnsanlar gölgede biraz olsun soluklanmak için ağaçların altına sığınmak zorunda kalacak. Çad’ın doğusundaki Am Timan’da gün erken başlıyor. 

Sınır Tanımayan Doktorlar’ın (MSF) 2006’dan beri çalışmakta olduğu Am Timan Hastanesi daha şimdiden insanlarla dolup taşıyor. Hastanenin pediyatri bölümünden bebek ağlamaları koro halinde yankılanıyor; demek küçük hastaların hepsi uyanmış.

Am Timan Hastanesi’nde çalışan MSF’den Dr. Yannick Tsomkeng, muayenelere pediyatri bölümündeki tedavi edici beslenme biriminden başlıyor. “Çocuklar hastaneye kritik durumda getiriliyor, o kadar geç kalınmış oluyor ki pek çok kez çocukları kurtaramıyoruz, hastaneye kaldırıldıktan sonraki 24 saat içinde hayatlarını kaybediyorlar. Gıdasızlığın, yoksulluğun ve beslenme alanındaki tehlikeli alışkanlıkların ilk kurbanı çocuklar oluyor,” diyor Yannick.

“Bu ayın başında tedavi edici beslenme merkezi kapasitesini çoktan aşmıştı. Geçtiğimiz hafta ağır beslenme yetersizliği çeken 46 çocuğu hastaneye yatırdık, hepsinde de beslenme yetersizliğine bağlı tıbbi komplikasyonlar vardı.”

Mayıs ayına gelindiğinde hastanede MSF’nin idare ettiği tedavi edici beslenme merkezi 60 yatak kapasitesini çoktan aşmış, sadece o ay içinde, beslenme yetersizliği çeken 325 çocuk hastaneye kaldırılmıştı.

Bu sayının gelecek aylarda daha da artması bekleniyor. Açlık nedeniyle çok sayıda çocuğun tedavi edilmesi gerekiyor ve sağlık ekipleri yoğun baskı altında çalışıyor ama bu beklenmeyen bir kriz değil; bölgede çocukların bu kadar endişe verici düzeyde beslenme yetersizliği çektiği ilk dönem de değil bu.

Her yılın Mayıs ve Eylül ayları arasında Çad’da ve bütün Sahil bölgesinde yüz binlerce insan, yiyecek stokları zaten azken kurak dönemin başlaması üzerine kıtlığa ve gıda güvencesizliğine dayanmaya çalışıyor. Kısa süre önce Salamat bölgesinde tekrar eden bir beslenme krizi başladı ve ülkenin diğer bölgelerine de yayıldı.

19 yaşındaki Fanna, beslenme merkezinde bir yatakta, bebeğinin yanında oturuyor. Fanna üç çocuğunu doyurmakta güçlük çekiyor. “Oğlum hasta olmuştu. Hiç yemek yiyemiyordu, sürekli kusuyordu. Dört gün içinde o kadar zayıf düştü ki artık tepki veremez oldu, bunun üstüne onu hastaneye getirmeye karar verdim. Birkaç gün üst üste hastanede kalmak zor, çünkü diğer çocuklara bakacak kimse yok,” diyor Fanna. Annesinin kucağındaki 8 aylık Moussa, beslenme sondası bir deri bir kemik kalmış yüzünde kocaman dursa da, hiç sızlanmıyor. O kadar güçsüz ki ağlayamıyor bile. Kocaman kahverengi gözleriyle çevresindeki insanlara acı içinde bakıyor. Ağır beslenme yetersizliği ve buna bağlı komplikasyonlar nedeniyle hastanede tedavi ediliyor.

Annesi, “Bu hastanede bir beslenme programı olduğunu biliyordum çünkü daha önce en büyük kızım da beslenme yetersizliği yüzünden burada yatmıştı,” diyor.

Biz günde bir kere yemek yiyebiliyoruz, yemek hiç yetmiyor o yüzden çocuklarım sık sık hasta oluyor. Şimdi hasat dönemi de bitti, durum daha beter oldu.

Beslenme konusundaki bu acil durum birkaç etmene bağlı olarak ortaya çıktı: Beslenme konusunda yetersiz alışkanlıklar, iklim değişimi, tarım arazilerine ve içme suyuna erişimde güçlük çekilmesi ve halihazırda çok büyük bir ekonomik krizin içinde bulunan ülkede eğitim ve sağlık sistemlerinin de zayıf olması.

Birleşmiş Milletler İnsani Yardım Koordinasyon Ofisi’ne göre, 2017’de beslenme durumunda ciddi bir gerileme oldu, kurak dönemin erken başlamasıyla yaklaşık 900 bin kişi ağır gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kaldı. Şu anda Çad'ın 23 bölgesinden 12’sinde “acil beslenme krizi” ilan edilmiş durumda, 15 bölgede şiddetli akut beslenme yetersizliğinin yaygınlığı, acil durum eşiğinin yüzde 2 üstünde.

Tüm dünyada çocuk ölüm oranının en yüksek olduğu altıncı ülke Çad’da, bu döngüsel gıda krizinin ilk kurbanları kaçınılmaz olarak, en kırılgan durumdakiler, yani 5 yaşından küçük çocuklar oluyor.

Çad’da çocuk ölüm nedenleri arasında başta gelenlerden biri beslenme yetersizliği ve ülkede her yedi çocuktan biri, 5. yaş gününü göremeden hayatını kaybediyor (Kaynak: Birleşmiş Milletler İnsani Yardım Koordinasyon Ofisi). 

Am Timan Hastanesi'nde tedavi gören Haseid, annesi Zaineba'nın kucağında. Burada üç gün tedavi edilen Haseid artık tedavi edici beslenme merkezinden taburcu olmaya hazır. Ağır beslenme yetersizliği ve buna bağlı komplikasyonlar nedeniyle hastaneye kaldırılan Haseid'e burada antibiyotik tedavisi yapılıp tedavi edici yiyecekler verildi. Haseid hızla iyileşti, artık eve gidebilir. Zaineba, tedavinin tamamlanması için Haseid'e iki hafta boyunca tedavi edici gıda verecek.

Am Timan Hastanesi beslenme merkezinde bu yüksek ölüm oranlarını düşürmek için, hastalara tedavi sırasında özel yiyecekler veriliyor ve böylece iştahlarını geri kazanarak yeniden tepki vermeye başlamaları sağlanıyor. Hastalar şeker, yağ, mineral ve vitaminler içeren tedavi edici süt ve yine vitamin ve minerallerle güçlendirilmiş, protein yönünden zengin fıstık ezmesiyle besleniyor. Bu programa alınan çocukların ağırlıkları kilolarına göre çok düşük ve ciddi kas kaybı var. Çocuklarda beslenme yetersizliğine bağlı ödem de olabilir, bu durumda çocuğun ayakları, yüzü, kol ve bacakları şişer. Tedavide umulan, çocukların tıbbi yardım olmadan yeniden beslenebilmeye başlaması ve taburcu edilmesidir.

Çocukların sağlık durumu nihayet stabil hale geldiğinde MSF ekipleri tıbbi tedavinin üstüne günlük bilişsel uyarılma seansları da ekliyor.

Ağır beslenme yetersizliği geçirmiş çocuklar zihin ve davranış gelişimi açısından geri kalabiliyor ve eğer zamanında tedavi edilmezse beslenme yetersizliğinin bıraktığı en ağır kalıcı hasar bu olabiliyor.

Oyunla yapılan duygusal ve fiziksel uyarılma, zeka geriliği riskini ve uzun süren beslenme yetersizliğine bağlı geriye dönüşü olmaan etkileri önemli ölçüde azaltıyor. Bu nedenle MSF ekipleri her gün, beslenme tedavisi gören anneler ve çocuklarıyla çeşitli oyunlar oynayarak bir uyarma seansı yapıyor.

 

Am Timan'da bilgi ve eğitim koordinatörü olarak görev yapan Aya Sonoda, ağır beslenme yetersizliği yaşamış çocuklara yönelik fiziksel ve duygusal uyarma seansı sırasında bir çocukla oyun oynuyor.

“Oyun oynamanın ve annenin bakımının iyileşme süreci açısından ne kadar önemli olduğunu her gün biraz daha iyi anlıyoruz,” diyor MSF’nin Am Timan’daki Bilgi ve Eğitim Koordinatörü Aya Sonoda. “Uyarma seansları sırasında anneleri çocuklarıyla oyuncaklarla oynamaya ve onlarla oyuna dayalı faaliyetlerde bulunmaya teşvik ediyoruz. Bu çalışmanın sonuçları çok etkileyici. Çocukların tekrar tepki vermeye başladığını ve en önemlisi de yeniden gülümseyerek birlikte oyun oynadıklarını görüyoruz. Anne-babaların katılımını sağlamak ve çocuğun duygusal bakımını teşvik etmek çok önemli.”


37 yıldır Çad’da çalışan Sınır Tanımayan Doktorlar’ın burada bir acil müdahale birimi var; birim acil bir durum halinde 72 saatten kısa süre içinde ihtiyaca cevap vererek tıbbi destek sağlayabiliyor. Salamat bölgesindeki Am Timan’da MSF doğum servisini, yenidoğan bakımını ve beslenme programını destekliyor. Mandoul bölgesindeki Moissala’da MSF çocuklar ve hamile kadınlarda sıtmanın önlenmesi, teşhisi ve tedavisi için bir program yürütüyor. Doğu Logone bölgesindeyse hem bölge halkına hem de Orta Afrika’dan gelen mültecilere yönelik birinci basamak sağlık hizmetleri verilmeye başlandı.

MSF kurak dönemde iyice şiddetlenen beslenme krizi karşısında Am Timan’da üç sağlık merkezini destekliyor; burada beslenme yetersizliği izlenip tespit ve tedavi ediliyor. Ekiplerimiz, tıbbi komplikasyonlar yaşayan beslenme yetersizliği hastalarının tedavisini tamamlamak üzere 2018’in Ekim ayı sonuna kadar bölgede kalacak.

MSF ayrıca Am Timan Hastanesi’nde komplikasyon yaşanan doğumlar için doğum ve yenidoğan servislerini destekliyor ve buradaki çalışmaların da Ekim 2018’e kadar devam etmesi planlanıyor.

 

Yorum Yapın