Çatışma bölgesinde HIV tedavisi: Güney Sudan

Fotoğraf: Charles Atiki Lomodong/MSF

Uluslararası tıbbi insani yardım kuruluşu Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF), Güney Sudan’da gezici kliniklerle HIV testi yaparak aynı gün içinde sonuçları teslim ediyor ve HIV pozitif tanısı konan bireyler için antiretroviral tedavisini hızla başlatıyor.

Güney Sudan’ın kırsal kesiminde yaşayan pek çok insan için HIV testi yaptırmak ve antiretroviral (ARV) tedavisi görmek neredeyse imkansız. Köyden köye geçmek çok zor. Aynı zamanda uzun süredir devam eden savaş nedeniyle pek çok insan çoktan ücra yerlere kaçıp saklanmak zorunda kaldı. Fakat ülkenin güneybatı kesiminde kalan Yambio bölgesindeki pilot projede alınan sonuçlar, HIV pozitif bireyler ve aileleri için durumun olumlu yönde değiştiğini ortaya koyuyor.

Güney Sudan’ın Batı Equatoria bölgesinden kabile şefi ve toplum lideri Arkangelo Ruben eskiden bu bölgede HIV ile yaşayan kişiler için pek fazla tedavi seçeneği bulunmadığını, insanların hastalanıp öldüğünü anlatıyor: “İlaç veren bir dispansere gitmek birkaç gün sürüyordu. Hele çatışmalar da varsa durum daha kötü oluyordu, çünkü o zaman herkes ıssız yerlere saklanmaya çalışıyor ve sağlık hizmeti erişilmez hale geliyor.”

Yambio, HIV’in %3,4 yaygınlıkla ülke ortalamasının üzerinde bir orana sahip olduğu bir yer; üstelik çatışma bölgesi. Oysa hayat kurtaran HIV tedavisi sadece istikrarlı yerlerde ya da sağlık tesislerinin yakınlarında yaşayanlara özel olmamalı.

Bu nedenle MSF, Sağlık Bakanlığı ile birlikte HIV pozitif tanısı konan insanların zor şartlar altında bile tedaviye ulaşabilmesini sağlayacak bir sistem kurdu.

Yambio’da 2,5 yıldır devam eden yerinde “Test ve Tedavi” programı Haziran 2018’de sona erecek. 2015’in Haziran ayından 2017’nin Kasım ayı başına kadar bu program kapsamında 14.804 kişiye HIV testi yapıldı.  505 kişide test pozitif sonuç verdi ve 401 kişi tedavi programına başladı (Programa katılmayanların çoğu, kendilerine durum açıklandığı ve danışmanlık sunulduğu halde kişisel nedenlerle katılmak istemediler.)

Toplum destekli HIV/AIDS tedavisi

MSF’nin Test ve Tedavi programı toplum destekli bir çalışma. Program kapsamında, 3 ay yetecek kadar ilaç hastalara teslim ediliyor ve bu süre içinde kişi tedavi merkezine gidemese bile ilaçları yanında olduğu için tedavisi aksamıyor (HIV’in AIDS hastalığı haline gelmemesi için kullanılan antiretroviral ilaçlar düzenli alınmadığı takdirde virüs ilaca bağışıklık kazanıyor, bu da virüsün ilaç kullanımıyla baskılanabildiği süreyi azaltıyor).

MSF ekiplerinin bölgeye ulaşamaması halinde her HIV pozitif grubundan bir gönüllü veya “irtibat kişisi” seçiliyor ve bu kişi gidip tüm gruba yetecek kadar ilaç alıp getiriyor. Bu gruplar aynı zamanda birer destek grubu işlevi görüyor.

Böylece tedavisi toplum içinde devam eden insanlar buradaki tek HIV pozitif birey olmadıklarını biliyor ve birbirinden güç alıyor.

Yambio’da projenin pilot aşaması sona yaklaşırken, programın Yambio’lu partneri Catholic Medical Mission Board (Katolik Medikal Çalışma Grubu) görevi MSF’den devralmaya hazırlanıyor. MSF ise, yine Sağlık Bakanlığı’yla birlikte, pilot projede edindiği deneyimi, yerinden edilen insanlar ve çatışma bölgelerinde yaşayanların faydalanabileceği başka alanlara taşıyacak.

HIV pozitif bireyler yerinde tedaviyi anlatıyor

John Augusto. Fotoğraf: Charles Atiki Lomodong/MSF

HIV ile yaşayan John Augusto, toplum temelli ARV tedavisinin irtibat kişilerinden biri.

“Görevlerimden biri, HIV pozitif olduğunu öğrenen insanlara danışmanlık yapmak. Onlara hepimizin HIV pozitif olduğunu, bu virüsle hayatın devam ettiğini ve yalnız olmadıklarını anlatıyorum. Diğer bir işim de grubumdaki insanları ziyaret ederek ilaçlarını aldıklarından emin olmak. Zaman zaman bazı arkadaşlarıma MSF doktorlarına görünmelerini önermem de gerekebiliyor.

Savaş herkesin hayatını değiştirdi. Eskiden yola daha yakın yerlerde yaşayanlar, savaştan kaçmak için ormanın derinliklerine saklandılar.

Bazen Test ve Tedavi ekipleri bu insanlara ulaşamadığında, ilaçlarını onlara ben götürüyorum. Herkesin tedavilerini, sağlık ve psikolojik durumunu kaydettiğim büyük bir defterim var; her şeyi buradan takip ediyorum.

İki ayda bir hep birlikte toplanıp durumumuzu değerlendiriyoruz, sonra sıra kimdeyse o MSF ekibiyle görüşüp durumumuz hakkında tıbbi bilgi alıyor.

Ben öğretmenim; HIV pozitif olduğumu öğrendikten sonra çevremizdeki herkesle bu konuda konuşmaya başladım. Öğrencilerime de HIV’i anlatıyorum.”

Bodo'da yaşayan Arkangelo Ruben topluluk lideri olarak farkındalığın artmasına yardımcı oluyor.

Arkangelo Ruben. Fotoğraf: Charles Atiki Lomodong/MSF

“HIV halkımız için önemli bir sorun. Bir insanda HIV virüsü varsa ve gidip test yaptırmazsa ölür. Bence burada HIV pozitif olan çok insan var ama bundan haberleri yok. Test ve Tedavi programı buraya geldiğinden beri test yaptırmaktan eskisi kadar korkmuyorlar.

Herkesin HIV testi yaptırması, sonucu pozitif çıkanların da tedavi olması lazım. Pozitif olmayanların da bu konuda bilgilenmeye devam etmesi ve ara sıra tekrar test yaptırması gerek.

Kilisede, pazar yerinde insanlar bir araya geldiğinde, MSF ekibi gelince test yaptırmaları gerektiğini herkese anlatıyorum.

Ayrıca kanında HIV çıkan insanları tedavi olmaya teşvik ederken, topluluğumuzun diğer üyelerine de kimseye karşı ayrımcılık yapmamalarını söylüyorum. Burada çok fazla dışlama olmuyor zaten çünkü MSF insanları bu konuda bilgilendirip eğitiyor.

MSF gelmeden önce burada ne test vardı, ne tedavi... Tedavi olmak isteyenin kasabaya kadar kilometrelerce yol gitmesi gerekiyordu.”

HIV tedavisi gören Nama Martin, Bodo’da yaşıyor ve artık tedavi için uzaklara gitmek zorunda kalmıyor.

Nama Martin. Fotoğraf: Charles Atiki Lomodong/MSF

“Hayat benim için de, ailem için de bir süredir epey zor. Ben 10 çocuk doğurdum ama sadece altısı sağ. Üç çocuğum sıtmadan öldü, ikisi bebekti daha. Bir çocuğum da sara hastalığından öldü. Kocamı yıllar önce kaybettim. Kız kardeşim ölünce onun çocuklarının bakımını da ben üstlendim. Şu anda 15 çocuğa ben bakıyorum.

10 yıl önce HIV pozitif tanısı konduğunda hemen tedaviye başladım. İlaçlarımı almak için yürüyerek ya da bisikletle Yambio’ya gitmem gerekiyordu. Gidip gelmem tam iki gün sürüyordu. Bazen gece Yambio’da kalıyordum; yani uzun süre ailemin yanında olamıyordum. Ama şimdi MSF tedaviyi Bodo’ya kadar getirdi. Artık çocuklarımı tek başlarına bırakıp Yambio’ya kadar gitmem gerekmiyor.”

Yorum Yapın