Güvenli ve güvenli olmayan kürtaj uygulamalarına dair soru ve cevaplar

Güvenli olmayan kürtaj (düşük), dünya çapında anne ölümlerine neden olan en temel beş faktörden biri. Doğum sonrası aşırı kanama, ciddi ve yaygın enfeksiyon, kan basıncı rahatsızlıkları ve doğum komplikasyonlarıyla karşılaştırıldığında, güvenli olmayan kürtaj bunlar arasında neredeyse tamamen önlenebilir olan tek faktör.

Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) verilerine göre her yıl yaklaşık 25 milyon kürtaj güvenli ve sağlıklı olmayan koşullarda yapılıyor. Bunların yüzde 97’si, Sınır Tanımayan Doktorlar’ın (MSF) saha programlarının da olduğu ülkelerde gerçekleştiriliyor[1]. Güvenli olmayan kürtaj, DSÖ tarafından “istenmeyen gebeliğin gerekli becerilerden yoksun kişiler tarafından ya da asgari tıbbi standardın bulunmadığı bir ortamda sonlandırılması veya her ikisi” olarak tanımlanıyor.

Guttmacher Enstitüsü yılda en az 22 bin 800 kadın ve kız çocuğunun kürtaj kaynaklı sağlık sorunları nedeniyle hayatını kaybettiğini belirtiyor[2].

Her yıl yaklaşık 7 milyon kadın, gelişmekte olan ülkelerdeki güvenli olmayan kürtaj uygulamalarının sonucu olarak hastaneye yatırılıyor[3]. Fakat sağlıksız koşullarda ve ehil olmayan kişilerce yapılan kürtajların neden olduğu ölümlerin ve sağlık sorunlarının gerçek boyutunu bilmiyoruz, çünkü çoğu kadın, güvenli olmayan kürtaj sonrası ya sağlık hizmeti alamıyor ya da bunu talep edemiyor. (2 Mart 2019)

MSF saha programları kapsamında doğum kontrol yöntemleri ve kürtaj hizmeti sunuyor mu?

Kurumsal politikamızda yer aldığı şekilde, kadınların ve kız çocuklarının sağlık gereksinimlerini karşılayabilmek için doğum kontrol yöntemleri temin ediyoruz ve güvenli, tıbbi kürtaj imkanı sunuyoruz.

MSF üreme sağlığı faaliyetlerinin bir parçası olarak doğum kontrol yöntemlerine erişimi artırmaya çalışıyor. Bu hizmetlerin benimsenmesi ve kabul edilmesi ülkeden ülkeye, bir topluluktan diğerine değişiklik gösterebiliyor. Bu nedenle tıbbi destek sunduğumuz bölgedeki kadın ve erkeklerle bir araya gelip onlarla sağlığın teşviki ve korunması hakkında konuşmak, onları bilgilendirmek ve sorularını yanıtlamak, verdiğimiz bu hizmetin ayrılmaz bir parçası. Örneğin insani kriz yaşanan bölgelerdeki saha programlarımızda, eğer kadınlar daha önce doğum kontrol yöntemlerine ulaşabiliyorsa ve eğer kriz sonrası bu yöntemlere erişimleri kesildiyse, bunları yeniden devreye sokmak en acil önceliklerimizden biri oluyor.

MSF gebeliğin sonlandırılmasına yönelik tıbbi destek ve bakım da sunuyor. Ülkelerin çoğu, kanunları doğrultusunda gebeliğin sonlandırılmasına belirli seviyelerde yasal izin veriyor. Ancak kadınlar bu süreçte ekonomik, sosyal ve idari engellerle de karşılaşabiliyorlar. Ayrıca sağlık hizmeti sunumu yapan kuruluşlar ve sağlık çalışanları bu konudaki yasal veya uygulamaya dair süreçler hakkında gerekli bilgiye sahip olmayabiliyor. Bazıları tepki almaktan korkarken, bazıları da vicdani açıdan kürtajı reddedebiliyor.

MSF’nin pek çok saha programında güvenli olmayan kürtaj uygulamalarının birey üzerindeki yıkıcı etkileriyle ve bu uygulamaların yol açtığı ciddi sağlık sorunlarıyla neredeyse her gün karşılaşıyoruz.

İçinde bulundukları şartlar veya hamile kaldıkları dönem nedeniyle ya da karşılaşabilecekleri sosyal, ekonomik, tıbbi ve yasal zorluklar yüzünden plansız gebeliğin kadınlar ve kız çocukları için ne denli büyük bir ıstırap ve keder kaynağı olabileceğinin farkındayız.

Kadınların ve kız çocuklarının çektiği acıları azaltmak ve güvenli olmayan kürtaj uygulamalarını bertaraf etmek için güvenli kürtaj uygulamalarını tıbbi bir gereksinim olarak görüyoruz. Çünkü sağlıksız düşük uygulamalarının çoğu zaman anne ölümleriyle ve ömür boyu süren ciddi sağlık sorunlarıyla sonuçlandığına bizzat şahit oluyoruz.

MSF çalışanları kürtaj dahil olmak üzere üreme sağlığı konusunda benimsediğimiz ilkeleri ve politikaları anlar ve kabul eder. Bazı tıbbi uzmanlıklarda, gebeliği sonlandırma işlemini bizzat yapma konusunda bireyin şahsi mutabakatı da istenir.

MSF kürtajı neden tıbbi destek faaliyetleri kapsamına alıyor?

Güvenli olmayan kürtajın sonuçları ve etkileri doğrudan sağlık ve tıp ile ilgili olduğu için... Yukarıda da belirttiğimiz gibi güvenli olmayan kürtaj, dünya çapında anne ölümlerinin başlıca nedenlerinden biri.

Bugüne kadar çalıştığımız bölgelerin bazılarında, güvenli kürtaj imkanının bulunmadığı veya erişilebilir olmadığı yerlerde, barındırdığı büyük risklere rağmen, kadınların ve kız çocuklarının sağlıksız düşük uygulamalarına başvurmak zorunda kaldıklarını defalarca gördük.

Yaptığım bağışlar kürtaj uygulamalarına mı aktarılacak?

MSF’ye yapılan bağışlar, dünya çapındaki tıbbi destek programlarımız için kullanılmak üzere ayrılmış olan ortak bir havuza yönlendiriliyor. Bu sayede bağışlarınız yüzlerce saha programının yürütülmesine yardımcı oluyor. Elbette bu programların bazılarında güvenli kürtaj hizmeti de yer alıyor.

Kürtaja destek vermemek amacıyla bağışlarımı başka programlarda kullanılması için yönlendirebilir miyim?

Bağışçılarımızın maddi desteklerini yalnızca özel bir tıbbi program veya prosedürle sınırlandırmalarına olanak sağlamıyoruz. Yalnızca doğal afetler gibi beklenmedik durumlar olduğunda, ani ve benzersiz ihtiyaçlarla karşılaştığımızda istisnalar olabiliyor. Ayrıca MSF, kürtaj odaklı saha programları yürütmüyor. Güvenli olmayan kürtaj sonucu meydana gelen tıbbi komplikasyonları tedavi etme gerekliliği ve tıbbi kürtaja erişim ihtiyacı, farklı bağlamlarda ve saha programlarında karşımıza çıkan bir gerçek.

Kürtaj konusunda tutumunuz nedir?

MSF kürtaja dair politik bir tutum benimsemez. Ekiplerimiz, güvenli olmayan kürtajın sonuçlarını ve etkilerini tıbbi bir sorun olarak ele alır. Çünkü istenmeyen gebelikler ve ehil olmayan kişilerce sağlıksız koşullarda yapılan kürtajlar, kadınların ve kız çocuklarının acı çekmesine ve ölümlerine neden oluyor, ciddi sağlık sorunlarına ve uzun süreli hastalıklara yol açıyor.

Tüm saha programlarınızda kürtaj hizmeti veriyor musunuz? Kürtajın yasadışı olduğu ülkelerde ne yapıyorsunuz?

MSF çatışma ve insani kriz yaşanan bölgelerde kadınların ve kız çocuklarının acısını hafifletmeyi, anne ölümlerini azaltmayı amaçlıyor.

Bazı sağlık sorunları, kadınların hayatını kurtarabilmek için gebeliğin sonlandırılmasını gerektirebiliyor. Bu tür durumlarda MSF sağlık ekipleri hastayı ayrıntılı bir şekilde bilgilendirip hastaya danışır ve yalnızca hastanın kararı doğrultusunda adım atar. Birkaç istisna dışında pek çok ülke bu tür vakalar için kürtaja yasal olarak izin veriyor. Yine pek çok ülke genellikle tecavüz veya ensest sonucu meydana gelen gebelikler veya hamileliğin kadının fiziksel ve ruhsal sağlığını tehdit edebileceği durumlarda da kürtaja müsaade ediyor. Ancak farklı yasal süreçler ve idari gereklilikler karmaşık olabiliyor ve özellikle insani kriz bölgelerinde bu talepleri karşılamak zor olduğundan süreç de ağır işleyebiliyor. Bu tür durumlarda MSF hastanın yararını en iyi biçimde gözeterek ve hastanın onayını alarak devreye giriyor.

Ekiplerimiz bir kadının veya kız çocuğunun güvenli bir sağlık merkezinde kürtaj imkanı bulamadığında, güvenli olmayan kürtaj yöntemlerine başvurmak zorunda kaldığını farklı bağlamlarda defalarca gördü.

Sağlıksız kürtajlar, çoğu zaman kadınların çok daha fazla acı çekmesine, hatta ölümlerine neden oluyor.

Ancak bazen güvenli kürtajlar bile hastaların ve çalışanların hayatını riske atabiliyor. Bu risk, yereldeki mevcut yasalar, kültürel değerler ve toplumsal algı açısından da değerlendirmeye alınmalı.

Sağlık çalışanlarınız kürtajı kaçıncı haftaya kadar yapabiliyor? Buna dair elinizde resmi bir kılavuz var mı?

MSF’nin sunduğu gebelik sonlandırma hizmetlerinin çok büyük bir kısmı gebeliğin ilk üç ayında gelenleri veya 13 haftalığa kadar hamile olanları kapsıyor. MSF aynı zamanda, gerekli kaynakların ve altyapının olduğu saha programlarında, 13 haftalığı geçmiş ve en fazla 22 haftalığa kadar ilerlemiş olan hamilelere kürtaj hizmeti de verebiliyor. Çalışmalar, 13. haftada veya 13’ten sonraki haftalarda yapılan kürtajların, devamında meydana gelen daha ciddi komplikasyonlardan sorumlu olduğunu ortaya koyuyor. Her ne kadar bu haftalarda yapılan işlemler, dünya çapındaki toplam kürtajlardan oran olarak daha az olsa da (%10-15), daha ciddi sağlık sorunlarına neden olabiliyor.

Kürtaj için 13. haftadan sonra gelenlerin büyük çoğunluğu genç kızlardan, cinsel şiddete maruz bırakılmış olan kadınlardan, hamileliğini geç fark edenlerden ve/veya maddi veya lojistik zorluk çeken kişilerden oluşuyor.

Kırılgan durumdaki bu kadınlar ve kız çocukları tıbbi destek almakta büyük güçlük çekiyorlar.

MSF ertesi gün hapı temin ediyor mu?

Evet. Bir kadın veya kız çocuğu partner şiddeti, cinsel şiddet, doğum kontrol yönteminin başarısız olması veya herhangi bir başka durum sonucu hamile kalmaktan korktuğunu söyleyerek ekiplerimize ulaştığında, durumu değerlendiriyoruz ve hastanın tercihi bu yöndeyse acil doğum kontrol yöntemi olarak bu ilacı temin ediyoruz.


[1] World Health Organization (WHO), ”Worldwide, an estimated 25 million unsafe abortions occur each year.” News release. 2017. https://www.who.int/news-room/detail/28-09-2017-worldwide-an-estimated-25-million-unsafe-abortions-occur-each-year

[2] Singh S., Remez L., Sedgh G., Kwok L. and Onda T., “Abortion Worldwide 2017: Uneven Progress and Unequal Access.” Guttmacher Institute. 2018. https://www.guttmacher.org/report/abortion-worldwide-2017

[3] World Health Organization, “Preventing Unsafe Abortion.” Fact sheet. 2018. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/preventing-unsafe-abortion

Yorum Yapın