Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde ebola salgını devam ediyor

Magina'da başlayan ebola salgınına müdahalede çalışacak hijyen görevlileri eğitim alıyor. Fotoğraflar: Karin Huster/MSF, Ağustos 2018.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin Kuzey Kivu Eyaleti’nde 1 Ağustos 2018’de ilan edilen ebola salgını devam ediyor. Doğrulanmış ebola vakaları arasında hayatını kaybedenlerin sayısı 3 Eylül 2018 itibarıyla 51’e ulaştı.

Doğrulanan toplam ebola vaka sayısı 91, ancak ebola vakalarıyla bağlantıları olup hayatını kaybeden, eboladan öldüğü düşünülmekle birlikte ebola olup olmadığı test edilmemiş olan 30 “muhtemel vaka” daha var. Kongo Demokratik Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı’nın 3 Eylül 2018 tarihli resmi verilerine göre Kuzey Kivu ebola salgınında durum şöyle:

 

  • Toplam vaka sayısı: Doğrulanan vaka (91) + muhtemel vaka (30) = 121
  • Şüpheli vaka sayısı: 14
  • Doğrulanan vakalar arasında hayatını kaybedenlerin sayısı: 51
  • Hastalığın bulaştığı sağlık çalışanı sayısı: 17

Salgının ilerleyişi

Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF), 30 Temmuz’da Beni/Mangina çevresinde ebola olduğundan şüphe edilen vakalar bulunduğuna dair bilgilendirilmiş, 31 Temmuz’da buraya en yakın MSF saha projesindeki (araçla 3 saat mesafedeki Lubero’da) ekipler, Sağlık Bakanlığı’ndan yetkililerle birlikte durumu değerlendirmek üzere bölgeye gitmişti. Bunun ardından ilan edilen ebola salgının ve MSF’nin salgına müdahalesinin seyri şöyle oldu:

  • 1 Ağustos: Kongo Demokratik Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı, ülkenin kuzey doğusundaki Kuzey Kivu Eyaletin’de, Mangina’da ebola salgını ilan etti.
  • 1-3 Ağustos: MSF, Sağlık Bakanlığı’nın yaptığı planlama çerçevesinde salgına müdahale hazırlıkları yaptı.
  • 6 Ağustos: Mangina Hastanesi’nde MSF ebola karantina birimi kuruldu, kişisel korunma ekipmanının (koruyucu kıyafet ve diğer tedbirler) kullanımına, hastaların öncelik değerlendirilmesine, enfeksiyon önleme ve kontrolüne dair eğitim verildi.
  • 7 Ağustos: Kongo DC Ulusal Laboratuvarı’nda yapılan genetik analiz sonuçları, salgına yol açan virüsün Zaire (ebola virüsü) ailesinden olduğunu doğruladı, ancak bu virüs önceki aylarda ülkenin Ekvator Eyaleti’nde yaşanan salgına sebep olan virüsle aynı türde değildi.
  • 8 Ağustos: Hastalara en yakın çalışacak sağlık personeli, Dünya Sağlık Örgürtü gözetimi altında aşılanmaya başladı (aşılama MSF tarafından yapılmadı).
  • 14 Ağustos: Mangina’da MSF’nin Ebola Tedavi Merkezi (ETM), karantina ünitesinin 300 metre ilerisinde kurulan çadırlarda faaliyete açıldı. İlk gün, ebola olduğu doğrulanmış ve bundan şüphe edilen 37 kişinin ETM’de tedavisine başlandı. 30 yataklı olarak tasarlanmış merkezin kapasitesi hemen 68 yatağa çıkarıldı, gereği halinde yatak sayısı 74’e yükseltilebilir.
  • 14 Ağustos: Mangina’daki yerel sağlık merkezi ve doğrulanmış vakaların bulunduğu diğer sağlık merkezleri dekontamine edildi (ebola virüsünden arındırıldı).
  • 24 Ağustos: MSF Mangina’daki ETM’de, uygun hastalara tedavi edici ilaç vermeye başladı.
  • 28 Ağustos: MSF Makeke’de bir geçiş merkezi açtı.


Alandaki durum

MSF'nin Ebola Tedavi Merkezi'nde tedavi görüp iyileşen ilk hastalardan biri taburcu olurken, merkez çalışanları onu alkışlayarak kutluyor.

Salgının merkezi olan 40 bin nüfuslu Mangina kasabası, Kongo Demokrartik Cumhuriyeti’nin Kuzey Kivu Eyaleti’nde bulunuyor. Mangina’dan 32 kilometre mesafede (araçla 45 dakikalık yol), bölgenin idari merkezi olan Beni kenti var. Beni 420 bin nüfusuyla oldukça büyük bir şehir.

Bu yoğun nüfuslu bölge aynı zamanda bir çatışma bölgesi: Kuzey Kivu’daki faal silahlı grupların sayısının 100’ü aştığı tahmin ediliyor. Beni birkaç yıldır askeri idare altında, bundan dolayı bazı yerlere ulaşmak zor, hatta kimi zaman imkansız.

Kuzey Kivu bölgesi Uganda'yla komşu. Bazı topluluklar sınırın her iki tarafında yaşıyor, ayrıca iki ülke arasında ticaret yapılıyor, dolayısıyla Kongo DC’nin bu bölgesindeki ebola salgını, Uganda için de tehlike oluşturuyor.

Geriye dönük araştırmalar, salgının Mayıs ayında başlamış olabileceğine işaret ediyor. Salgının fark edilmesi ve müdahale, bölgedeki güvenlik sorunu yüzünden takip sisteminin yeterince işlemeyişi ve alanda hareket etme sıkıntısı gibi çeşitli nedenlerle gecikti.

Salgın, Mangina’da bir kadının kalp rahatsızlığı nedeniyle 19 Temmuz’da sağlık merkezine yatırılıp taburcu edildikten sonra, 25 Temmuz’da kanamalı ateş belirtileri göstererek evinde hayatını kaybetmesi üzerine akla geldi.

Kadının ardından aile bireyleri de aynı belirtileri göstererek hayatlarını kaybettiler. Sağlık Bakanlığı ve DSÖ tarafından yürütülen araştırmada şüpheli 6 vaka daha tespit edildi ve bunların 4’ünün ebola olduğu doğrulandı. Bunun üzerine 1 Ağustos’ta ebola salgını ilan edildi.

Salgın ilan edilmesinden 4 hafta sonra, Mangina ve çevreside epidemiyolojik açıdan durum halen endile verici. Kuzey Kivu ve İturi eyaletlerinde Mandima, Mabalako, Beni ve Oicha bölgelerinde doğrulanmış ve şüpheli ebola vakaları bildirildi. Ekipler hâlâ hastalığın bulaşmayı sürdürdüğü zincirleri tespit etmeye çalışıyor. Vakaların bazıları güvenlik açısından ciddi sorunların olduğu bölgelerde görüldüğü ve buralara normal vaka araştırma ve temas tarama yöntemleriyle ulaşılamadığı için, bulaş zincirlerini tespit edip salgını durdurmak hiç kolay değil.

Salgını kontrol altına alma çabaları kapsamında, köyün girişinde kontrol merkezi kuruldu. Burada elleri yıkamak ve ateş ölçtürmek zorunlu tutuluyor. Herkes kontrol için motorlardan iniyor.

Salgın başladığından bu yana 4.100’den fazla temaslı kişi tespit edildi ve bunların arasında 2.300’ünden fazlası Kongo DC Sağlık Bakanlığı tarafından takip ediliyor. Ebola vakalarıyla temas etmiş kişilerin tespit ve takibi Sağlık Bakanlığı’na bağlı bir epidemiyolog ekibi tarafından yürütülüyor.

Vaka sayısında ciddi bir azalma görülmesine rağmen, salgının durduğunu ya da kontrol altına alındığını söylememiz mümkün değil. Mangina’daki tedavi merkezimize hâlâ yeni vakalar geliyor ama salgının bu safhasında beklediğimiz kadar yüksek sayıda vaka görmüyoruz. Bunun sadece bulaşma sayısında azalma olmasından değil, belirtiler yaşayan hastaların sağlık hizmeti almaktan korkmasından ya da erken aşamada hastaneye yatarak tedavi görmenin önemini anlayamamasından kaynaklanabileceğini düşüyor ve bundan endişe duyuyoruz.

Topluluk içinde hayatını kaybeden ve ölümü yetkililere bildirilmeyen kaç kişi olduğuna dair net bir bilgimiz yok.

MSF’nin rolü

Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF), Kongo Sağlık Bakanlığı’nın talebiyle müdahaleyi koordine eden ekip içinde yer alıyor. MSF virüsten etkilenen hastaların bakımına ve sağlık tesisleriyle sağlık çalışanlarının korunmasına odaklanıyor, öncelik değerlendirmesine (triyaj), dekontaminasyona (tesislerin virüsten arındırılmasına) ve eğitim faaliyetlerine destek oluyor.

MSF’nin Kuzey Kivu ve İturi’deki ebola mücadele saha projelerinde toplam 337 çalışan görev alıyor.

Mangina’da 14 Eylül’de açılan Ebola Tedavi Merkezi’nde verilen destek düzeyi sürekli artırıldı. Bu kapsamda hastalara ağızdan ve damar yolundan sıvı takviyesi yapılıyor, ebolaya eşlik eden sıtma ve başka hastalıklar tedavi ediliyor, ebolaya karşı ise belirtilere yönelik tedavi uygulanıyor. MSF ayrıca, ebola olduğu doğrulanan hastalara, MEURI protokolü kapsamında, ebolaya yönelik yeni tedaviler sunuyor. Bu tedavi ancak hastanın aydınlatılmış onamı alınarak (hastanın yaşı küçükse ya da onam veremeyecek kadar hastaysa bir yakınının onamıyla) uygulanıyor ve mevcut destek tedavisinin yanında ek olarak veriliyor.

Beni ve Mangina bölgelerinde, ayrıca İturi’de Mambasa ile Makeke’de (Kuzey Kivu sınırında) çalışan MSF ekipleri sağlık merkezlerini dolaşarak görevlilere ebola olduğundan şüphe edilen vakaların doğru ve güvenli şekilde değerlendirilmesi, gereği halinde karantina alanları kurulması konusunda eğitim veriyor.

MSF kısa süre önce, İturi-Kuzey Kivu sınırındaki Makeke’den Biakato’ya kadar olan alanda ebola ile temas etme ihtimali en yüksek olan kişilerin (sağlık çalışanları, dini liderler, cenaze görevlileri) aşılanması konusunda yetkilendirildi. Mangina çevresinde yaşayanların genellikle bu yönde hareket ettiği düşünülürse, bu aşılama çalışmasının salgının İturi yönünde yayılmasının engelleyeceği umuluyor.

Salgının sınırı aşıp Uganda’ya sıçraması ihtimaline karşı, MSF’nin Uganda’daki ekipleri de harekete geçti. Beni ve Butembo’nun karşısında sınıra çok yakın bir kasaba olan Bwera’da bir karantina çadırı kuruldu. Yine Uganda’da, MSF’nin Hoima’daki bir başka saha projesinde de ebola karantina çadırı hazır.

MSF’nin Kuzey Kivu ve İturi bölgelerindeki tüm projelerinde, koruyucu kıyafetler de dahil olmak üzere ebola mücadelesinde kullanılan ekipman tedarik edildi, hastaların ve çalışanların ebola bulaşma tehlikesine karşı korunması için sıkı hijyen ve enfeksiyon kontrol protokolleri uygulamaya kondu.

Yorum Yapın