Kongo'da liman kentinde 1 ebola vakası doğrulandı

2014-15'te Batı Afrika'da yaşanan salgın sırasında, ebolaya karşı koruyucu kıyafetleri içindeki MSF hijyen ekibi. Fotoğraf: Anna Surinyach, Kasım 2014 (MSF Arşivi).

Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin Ekvator (Equateur) eyaletinde ebola salgını devam ediyor. Kongo Nehri üzerinde, nüfusu 1 milyonu aşan işlek liman kenti Mbandaka’da laboratuvarda doğrulanan 1 vaka daha kaydedildi. Yeni vaka, salgının merkezi olan Tumba Gölü’nün doğusundaki bölge ile bağlantılı bir kişi.

16 Mayıs 2018 - Salgının başlangıcından bu yana toplam 44 kişi kanamalı ateş belirtileri gösterdi ve bu vakaların 3'ünün ebola olduğu doğrulandı. Sağlık Bakanlığı'nın bölgedeki yetkilileri tarafından, 23 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi.

Uluslararası tıbbi insani yardım kuruluşu Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) salgına müdahale etmek ve yayılma riskini olabildiğince azaltmak üzere, salgının etkili olduğu Mbandaka ve Bikoro bölgelerinde çalışmalarını hızlandırdı.

Karantina alanları oluşturuldu

Saha çalışmalarını hızlandıran MSF acil müdahale ekipleri, Mbandaka’nın ana hastanesinde 5 yatak, Bikoro Hastanesi’nde de 10 yatak olmak üzere farklı noktalarda karantina alanları oluşturdular. Ekipler ayrıca Mbandaka ve Bikoro’da her biri 20 yataklı iki Ebola Tedavi Merkezi'nin (ETM) kurulumunu tamamlamak üzere. Önümüzdeki birkaç gün içinde tonlarca tıbbi yardım malzemesi Mbandaka’ya ulaşacak (tıbbi yardım kitleri, koruyucu kıyafetler, eldiven ve çizme gibi izolasyon/karantina malzemeleri içeren korunma ve dezenfeksiyon kitleri ile naylon örtü, klor sprey ve su arındırma kitleri gibi malzemelerin bulunduğu lojistik ve hijyen kitleri ile palyatif ilaçlar1).

MSF’nin bölgede görevlendirdiği ekip üyeleri içinde, sağlık personeli, enfeksiyon kontrol uzmanları ve lojistikçiler de dahil olmak üzere kuruluşun ebola alanında en deneyimli saha çalışanları var.

Bölgedeki en ciddi salgın

Bu salgının Kongo’da son 40 yıl içinde görülen dokuzuncu ebola salgını olduğunu belirten MSF’nin Mbandaka’daki Acil Durum Koordinatörü Henry Gray, bölgedeki son duruma dair şunları söyledi: "Şimdiye kadarki tüm salgınlar, geçen sene Likati’de yaşanan salgın gibi, ücra ve yalıtılmış bölgelerde yaşanan ve başka yerlere yayılmayan salgınlardı.

Ancak Mbandaka’da doğrulanan ebola vakası ile bu senaryo değişti. Salgın artık kentsel alanı etkilediği için bu şimdiye kadar yaşanan en ciddi ve en endişe verici salgın.

Şüpheli vakanın geriye dönük takibini yaparak ebolanın kente nasıl ulaştığını tespit etmek çok büyük önem taşıyor. Ebolanın yayılmasını durduracak koordineli ve bölgeye özgü çözümler geliştirebilecek hızlı bir tıbbi müdahale için Sağlık Bakanlığı ve sahada bulunan diğer kuruluşlarla yakın bir işbirliği içindeyiz.”

Ebola aşısının uygulanması

Kongo Nehri üzerindeki Mbandaka liman kenti kıyıları. Fotoğraf: Borja Ruiz Rodriguez/MSF, Haziran 2016 (MSF Arşivi)

Sahadaki salgın tespit ve takip çalışmalarına ek olarak, MSF ve MSF’ye bağlı araştırma birimi Epicentre, salgını kontrol altına alacak ek bir tedbir olarak rVSVDG-ZEBOV-GP ebola aşısının uygulanması konusunda Kongo Demokratik Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ile sıkı bir çalışma yürütüyor.

Bu strateji yürürlüğe konurken, salgının yayılmaması için ebola ile mücadelenin temel "ayakları" da uygulanmaya devam edilmeli. Bunlar: erken tedavi; hastaların sağlıklı insanlardan ayrılması (karantina); ebolayla temas etmiş kişilerin tespit edilmesi ve gözlem altına alınması; insanların hastalık hakkında, bunun nasıl önleneceği ve nereye başvurulması gerektiği hakkında bilgilendirilmesi; mevcut sağlık sisteminin güçlendirilmesi ve cenazelere dair kültürel yaklaşımın geçici olarak değiştirilmesi.

Sınır Tanımayan Doktorlar 1981 yılından bu yana Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde faaliyet gösteriyor ve bugün ülkenin 26 eyaletinin 20’sinde düzenli veya acil programlar yürütüyor. Programlar kapsamında çatışma ve şiddet mağdurlarına, yerinden edilmiş insanlara, HIV/AIDS ile yaşayan kişilere ve kanamalı ateş, kolera, kızamık gibi salgınlardan muzdarip insanlara tıbbi yardım sağlanıyor.


Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde yaşanan daha önceki salgınlar nasıldı?

 Bu, ülkede yaşanan dokuzuncu ebola salgını. Önceki salgınların hepsi birbirine benzeyen bölgelerde görüldü: Ücra ve başka yerleşim yerlerinden nispeten kopuk yerlerdi bunlar. Bu salgınlar birkaç köyden uzağa yayılmadı ve Kongo’daki salgınların hiçbirinde, hastalığın bulaştığı kişi sayısı birkaç yüzü aşmadı. Kongo’da yaşanan son salgınlar Mayıs 2017’de Likati’de görülen, 3 vakanın biyolojik olarak doğrulandığı ve 15 kişinin tedavi edildiği salgın ile Boende’de (Thsuapa bölgesinde) 2014’te yaşanan ve hastalığın bulaştığı 66 kişiden 49’unun hayatını kaybettiği salgındı.

Virüsün yayılma olasılığı nedir?

Salgınların merkezi olduğu tespit edilen bölge, ülkenin kuzeybatısındaki Ekvator eyaleti. Burası ekvatoryel ormanlarla kaplı, nehir kollarının ağ gibi yayıldığı bir alan.

Kongo’da yaşanan daha önceki salgınlar birkaç köyün ötesine yayılmamıştı çünkü bunlar ücra ve izole yerlerde başladı, nüfusun civardaki diğer topluluklarla ilişkisi ya çok azdı ya hiç yoktu.

Oysa bu defa, bölgedeki ulaşım zorluklarına rağmen, ebolanın görüldüğü köylerin daha öncekiler kadar izole olmadığını göz önünde bulundurmamız lazım.

Mbandaka, Kongo Nehri’ne ve Tumba Gölü’ne çok yakın ve bunlar bölgedeki toplulukların seyahat etmek ve ticaret yapmak için kullandığı ana ulaşım güzergahları.

Mbandaka kenti yakınlarındaki Wendji Köyü'nün pazar yeri. Fotoğraf: Borja Ruiz Rodriguez/MSF, Haziran 2016 (MSF Arşivi).

Mbandaka'da doğrulanan bir vaka olması ne gibi bir risk ifade ediyor?

Bugün Kongo INRB’den (Biyolojik Araştırmalar Enstitüsü) Mbandaka’da BİR adet doğrulanmış ebola vakası olduğuna dair kesin bilgi verildi. Bu, bütün tedbirlerin artırılması ve şüpheli görülen her vakanın izole edilmesi gerektiğini gösterir. Bölgenin ulaşım ve ticaret yolu olan Kongo Nehri üzerinde bulunan, 1 milyondan fazla nüfusa sahip bir şehirde, vakaları tespit etmek çok büyük önem taşıyor.

Salgını durdurmak için ne yapılmalı?

 Bir ebola salgınını durdurmak için birkaç farklı alanda çalışmak gerekir, buna “altı ayak” da denir:

  1. Teşhis konan hastaların tedavisi
  2. Hastaları tespit etmek için topluluk içinde çalışma
  3. Teşhis almış hastaların temasta bulunduğu kişilerin geriye dönük takiple bulunması ve gözetim altına alınması
  4. İnsanları risklerden ve bu risklerden nasıl korunacaklarından haberdar eden sağlık bilgilendirme faaliyetleri
  5. Düzenli sağlık hizmetlerinin desteklenmesiyle, başka hastalıklardan dolayı tıbbi desteğe ihtiyaç duyanların buna güvenli bir şekilde ulaşmasının sağlanması
  6. Enfeksiyonu önlemek için cenazelerin güvenli bir şekilde gömülmesi
  • Bu altı ayağı uygulamalı ve aşılamanın da çok yakında yedinci ayak olarak devreye girebileceğini, hem virüsten korunmayı hem de bulaşma riskini sınırlandırabileceğini göz önünde bulundurmalıyız. Ebolaya karşı müdahalenin bu “ayaklarının” hepsi doğru bir şekilde uygulanırsa ebola salgını çoğu kez nispeten kısa süre içinde durdurulabilir. MSF bu adımları gereği gibi yerine getirecek veya çalışmaya dahil olan diğer kurumların bunları uyguladığından emin olacaktır.

MSF ebola ile mücadele konusunda şu anda ne yapıyor?

  • MSF Kongo acil durum havuzundan küçük bir ekip salgının başlangıcından (5 Mayıs) bu yana KDC Sağlık Bakanlığı ve DSÖ’den uzmanlarla birlikte epidemiyolojik izleme faaliyetlerine katılıyor.
  • MSF’nin Avrupa’daki acil durum havuzundan bir uzman ekibi de Mbandaka ve Bikoro’ya gitmek üzere dün (15 Mayıs) yola çıktı (şimdiye kadar 24 kişi görevlendirildi).
  • Salgına müdahale edenler, aralarında sağlık çalışanları, enfeksiyon kontrol uzmanları ve lojistikçilerin de bulunduğu, ebola konusunda en tecrübeli saha çalışanlarımızdır. Bu ekipler sahadaki çalışmaları koordine etmek üzere biri Mbandaka’da, biri Bikoro’da olmak üzere iki merkez kuracak.
  • Hastaların tedavisi ve karantina: Bikoro Hastanesi’nde 10 yatak; Mbandaka’daki Wangata Hastanesi’nde 5 yatak; ayrıca Mbandaka ve Bikoro’da her biri 20 yataklı iki tane ebola tedavi merkezi (ETM).
  • Yaklaşık 50 ton tıbbi malzeme bu hafta KDC’de olacak ve sahaya dağıtılacak.

Batı Afrika’da yaşanan ebola salgınından alınan hangi dersler bu müdahalede de kullanılacak?

 KDC’deki durum 2014-15’te Batı Afrika’da görülen salgından çok farklı. O ortamda alınan derslerin hepsi bu sefer uygulanamayacaktır. Fakat bu sefer göz önünde bulunduracağımız dersler de yok değil:

  • ETM’lerin yapısı, tedavi gören hastaların onları ziyarete gören yakınlarıyla göz teması kurabileceği şekilde değiştirilecek.
  • Çalışanların koruyucu kıyafetleri, kullanılan teşhis araçları gibi pek çok teknik ve tıbbi araç, o zaman alınan derslerle iyileştirildi.
  • Sağlık konusunda bilgilendirme sırasında verilen mesajlar, ilgili tüm tarafların daha güçlü koordinasyonuyla hazırlandı.

MSF salgını durdurmak için aşı kullanacak mı?

MSF ve ona bağlı araştırma birimi Epicentre, salgının kontrol altına alacak bir ek tedbir olarak, Kongo Demokratik Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı ve DSÖ ile birlikte rVSVDG-ZEBOV-GP ebola aşısının uygulanması üzerine çalışıyor. Araştırma aşamasındaki bu aşı henüz lisanslanmadığı için bir araştırma protokolü altında uygulanacak. Söz konusu protokol hem Kinşasa’daki Etik Değerlendirme Kurulu ve KDC yetkilileri, hem de MSF’nin Etik Değerlendirme Kurulu tarafından kabul edildi. Ebola aşısı yaptırmayı düşünenlere hem aşının kendisi hem de aşılama stratejisi hakkında bilgi verilecek, onay vermeleri halinde aşı uygulanacak ve aşılamadan sonra dikkatle izlenecekler. Aşılamaya katılım isteğe bağlı olacak.

Kongo yetkilileri ve uluslararası sağlık kuruluşları yeni bir ebola salgınına müdahale etmeye hazır mı?

Dünyada şimdiye kadar 17 ebola salgını görüldü, KDC’de yaşanan bu salgınsa ülkede görülen dokuzuncu salgın.

MSF’nin yanı sıra, hem KDC Sağlık Bakanlığı hem de DSÖ artık ebola salgınları hakkında tecrübe sahibi. Şu anda hastalığa olabildiğince erken müdahale edebilmek için birlikte, koordinasyon içinde çalışıyoruz.


1 Palyatif (hafifletici) ilaçlar, ebola belirtilerinin tedavisinde kullanılır (örn. kuvvetli ağrı kesiciler, anksiyete önleyici ilaçlar, antibiyotikler) ve bu da MSF’nin “ebola kiti”nin bir parçasıdır.

Yorum Yapın