MSF ve Epicentre’dan menenjitin önlenmesine dair önemli bulgular

Nijer'in Niamey bölgesinde menenjite karşı aşılama kampanyası, Nisan 2017. Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen aşılama faaliyetine MSF'nin de destek verdiği bu dönemde 2-20 yaş arasında yaklaşık 360.000 kişi aşılanmıştı. Fotoğraf: Sarah Pierre/MSF.

Matthew Coldiron ile Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) ve buna bağlı araştırma birimi Epicentre’daki çalışma arkadaşları tarafından PLOS Medicine adlı tıp dergisinde yayınlanan araştırma sonuçları, 2017’de yaşanan bir menenjit salgını sırasında Afrika menenjit kuşağındaki köylerde, ağızdan tek doz halinde alından siprofloksasin adlı antibiyotiğin, menenjit vaka sayısında azalma sağladığını ortaya koydu.

25 Haziran 2018 - Menenjitin bakteriyel bir formu olan meningokok menenjit, Afrika’da “menenjit kuşağı” olarak anılan Senegal-Etiyopya bölgesinde özellikle yaygın. Bu bölgede her yıl yaklaşık 30.000 vaka bildiriliyor. Hastalığın tedavi edilmemesi durumunda ölüm oranı yüzde 50’lere varabiliyor. Menenjit ve Afrika’da etki eden bu türe dair bilgiyi, Ölümcül Hastalıklar dizimizin ilgili bölümünde izleyebilirsiniz:

Menenjite karşı mevcut önlemler

Afrika’da kullanılmak üzere özel olarak geliştirilen, uzun süre dayanıklı, ucuz, kolay uygulanan ve yüksek sıcaklıklara dayanabilen “MenAfriVac” aşısı 2010 yılında uygulanmaya başlandı. Bu aşıyla, hastalığın A tipine bağlı vakalarda ciddi bir azalma kaydedildi. Ancak diğer tiplerde (özellikle C’de, bunun yanı sıra X’te) artış görüldü. A tipi meningokok menenjit vakaları azalırken diğer tiplerde artış kaydedilmesi arasında sebep-sonuç ilişkisi bulunamadı.

Sahraaltı ülkelerinde menenjitin zamanında tespiti (bunun için laboratuvar gerekiyor) ve tedavisi (antibiyotik ve ayrıca hastanın yakından takibi, hastaneye yatırılması) zor olabiliyor. Dolayısıyla vaka sayısını ve menenjite bağlı ölümleri azaltmada temel araç hâlâ aşılama.

Menenjite karşı birkaç aşı var, bunlar üretim tekniğine göre iki türe ayrılıyor: Polisakkarit aşı ve konjüge aşı. Konjüge aşı daha uzun süre bağışıklık sağlıyor ve bakterilerin taşınmasını önlüyor. Ancak polisakkarit aşılar daha uygun fiyatlı olduğu için Afrika’da görülen salgınlarda daha çok bu aşı türü kullanılıyor. Menenjitin çeşitli tiplerine karşı etki eden beşli konjüge aşının (ACWYX) 2022’de piyasaya çıkması bekleniyor. Aşı, kaynakların az olduğu ülkelerde de ulaşılabilir olacak şekilde fiyatlandırılacak.

Salgın sırasında çok sayıda insanı etkin şekilde aşılamanın önünde iki temel engel var: 1) Kitlesel bir aşılama kampanyası düzenlenmesinde yaşanan gecikmeler, 2) Aşılara erişim. Burada hem mevcut aşı sayısının yetersizliği (bu pazar stratejik olarak çok değerli görülmediği için aşılar az miktarda üretiliyor) hem de özellikle konjüge aşıların genel olarak yüksek fiyatlı olması, erişimi engelleyen etkenler.

Yeni bulgular

26 Haziran 2018’de PLoS medicine tıp dergisinde yayınlanan çalışma, 2017’de Nijer’de yaşanan menenjit salgını sırasında bazı köylerde herkese siprofloksasin (ciprofloxacin) adındaki antibiyotiğin dağıtılması sonucunda, antibiyotik dağıtımı yapılan köylerde, böyle bir genel dağıtımın yapılmadığı veya söz konusu antibiyotiğin yalnızca menenjit hastalarıyla temas etmiş kişilere verildiği köylere kıyasla yüzde 60 oranında daha az menenjit vakası görüldüğünü ortaya koydu.

Bu sonuçlar, sözü edilen yeni stratejiye dair yayınlanan ilk sonuçlardır.

Bu neden önemli?

Şu anda menenjit salgınına müdahale için önerilen strateji, kitlesel aşılamadır. Ancak bunun planlanması ve uygulanması uzun sürebiliyor, aşılamanın yapılması çoğu kez, salgın olduğunun ilan edilmesinden birkaç hafta sonrasını buluyor. Bu süre içinde, önleyici (profilaktik) olarak tek doz antibiyotik kullanılması, önemli sayıda vakanın önlenmesini sağlayabilir. Antibiyotik kullanımı hem daha çabuk, hem de uygulanması daha kolay olduğundan menenjitle mücadelede avantajlı olabilir.

MSF, menenjit kuşağında görülen tüm salgınlara karşı önleyici olarak siprofloksasin uygulanmasını öneriyor mu?

Bu araştırma, söz konusu stratejinin incelendiği ilk çalışmadır; şu anda bu konuda daha fazla bilgiye ihtiyaç var. Örneğin, antibiyotiğin ne kadar süreyle etkili olduğu bulunmalı. Bunları anlamak için, önleyici olarak antibiyotik uygulama stratejisini daha iyi değerlendirebileceğimiz daha çok sayıda araştırma yapılmalı. Ancak Epicentre ve MSF tarafından ortaya konan sonuçlar umut vaat ediyor ve stratejinin tüm menenjit salgınlarında uygulanabileceğini düşündürüyor.

Yorum Yapın