Nijer’de beslenme yetersizliği ve sıtma tedavisinde kesintisiz 15 yıl

MSF'den hemşire Fatouma Admaou, beslenme yetersizliği çeken çocukların tedavi gördüğü Faz 2 çadırında annelerle konuşuyor. Fotoğraf: Laurence Hoenig.

Nijer’in güneyinde her sene “açlık aralığı” ile yağmur mevsiminin üst üste gelmesiyle, özellikle Temmuz’dan Ekim’e kadarki dönemde beslenme yetersizliği ve sıtma oranlarında hızlı bir yükseliş yaşanıyor. 2005’te yaşanan büyük ölçekli gıda krizinden bu yana çocukluk hastalıklarının önlenmesi ve tedavisi konusunda çok ilerleme kaydedildi: kullanıma hazır iyileştirici yiyeceklerden bütüncül, yerelden yönetilen ve hasta odaklı yaklaşımlara kadar pek çok şey kazanıldı. Fakat hâlâ bu kronik acil durumdan etkilenen yüzbinlerce çocuk var ve onlar özellikle mevsimsel doruk noktasında gecikmesiz, ücretsiz ve nitelikli sağlık hizmetine ihtiyaç duyuyorlar.

3 yaşındaki Muhammed Sani Zinder bölgesindeki Magaria Bölge Hastanesi’ne getirildiğinde ödemden gözünü açamaz haldeydi. Bunun nedeni, şiddetli akut beslenme yetersizliğinin yüzün ve ellerin şişmesine yol açan bir formu olan kwashiorkordu. Kwashiorkor tedavi edilmezse sıklıkla komplikasyona yol açar, ölümcül olabilir ve buna bağlı ölüm oranları da yüksektir. Muhammed Sani, Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) tarafından tedavi edildi ve iyileşti. Taburcu edilmeden hemen önce artık kendi başına yemek yiyebilecek kadar sağlıklıydı, çevresine merakla ve meydan okurcasına bakıyordu. Taburcu olduktan sonra Muhammed’in tedavisine evden devam edildi, annesi ona kullanıma hazır takviye edici gıdalardan verecek ve eve en yakın beslenme merkezine her hafta kontrole götürecekti.

Uluslararası tıbbi insani yardım kuruluşu MSF 15 yıldır Nijer Halk Sağlığı Bakanlığı’yla beraber çalışarak Muhammed Sani gibi çocuklara mümkün olan en iyi tedaviyi sunuyor. Bu işbirliğinin ilk büyük meyvesi, 2005’te kullanmaya başladığımız kullanıma hazır iyileştirici gıda oldu, bunun ardından daha başka başarılı müdahaleler de geldi.

Küçük Muhammed Sani, Magaria Bölge Hastanesi'nden taburcu olmadan hemen önce. Fotoğraf: Ainhoa Larrea.

TEMMUZ 2005. Yaygın fakirlik ve yapısal sorunlar, bunların üstüne bir de kuraklık ve çekirge istilası büyük ölçekli bir gıda krizine neden olmuştu. Beslenme konusunda durum kritikti, radikal tedbirler almak gerekti. Kullanıma hazır iyileştirici gıda uygulamasını başlatan bir ulusal protokol onaylandı ve şiddetli akut beslenme yetersizliği çeken çocuklar için yerinde tedavi kapsamlı bir şekilde genişletildi. 2005’te Nijer’in her yerinde 70 bin çocuk tedavi edildi, bu işin yüzde 60’ı MSF ekiplerinin desteğiyle yapıldı.

İLERİ SARIP 2019’A GELELİM. Kalifiye çalışanların görev yaptığı, yeterli ilaca, ekipmana ve altyapıya sahip hastaneler ölümcül olabilen hastalıklarla mücadelede kilit rol oynuyor. Ama çoğu Nijerli için hastane hâlâ en son seçenek. Hastanelerin acil servislerine getirilen çocuklar buraya vardığında çoğunun durumu fena halde ağırlaşmış, hayatını kaybetme ve uzun vadeli olumsuz etkilerle karşılaşma riski artmış oluyor. Geç kalmanın ardında kırsal toplumların hastanelere uzak oluşu, ulaşım maliyetleri, ayrıca önce geleneksel şifacılara başvurmak gibi sosyokültürel faktörler var.

Muhammed Sani, MSF’nin Nijer Halk Sağlığı Bakanlığı’yla işbirliği içinde Ocak-Ekim 2019 döneminde Nijer’de tedavi ettiği 300 bin çocuktan biri. Afrika’nın Sahel bölgesindeki diğer ülkelerde olduğu gibi Nijer’de de 5 yaşından küçük çocuklar için en büyük ölüm nedenleri sıtma, solunum yolu enfeksiyonları ve ishaller. Ama bu sebepten ölümlerin yaklaşık yarısının ardında bir başka önemli etken olarak beslenme yetersizliğinin bulunduğu tahmin ediliyor. Ve yetersiz beslenme, sağ kalan çocukların da gelişimini ciddi şekilde bozabiliyor.

Halk sağlığı yaklaşımı

Nijer Hükümetinin kayıtlarına göre 2018’de 2 milyon 750 bin sıtma vakası görüldü. Bunların çoğu sıtmanın mevsimsel zirvesi olan Temmuz-Ekim döneminde kaydedildi ve ne yazık ki 3 bin 331 kişi sıtma nedeniyle hayatını kaybetti. Sıtmadan en ağır etkilenenler 5 yaşından küçük çocuklardı – ölenlerin yarısı 5 yaşından küçüktü. 2018’in Ekim ve Kasım aylarında Nijer yetkililerince yaptırılan ülke çapındaki bir araştırma, şiddetli akut beslenme yetersizliği sıklığının yüzde 3,2 gibi son derece kaygı verici bir orana tırmandığını gösterdi: Acil durum eşiği yüzde 2’dir.

MSF, 2019'un Ocak-Eylül döneminde Zinder bölgesindeki Magaria Bölge Hastanesi'nde 10 bin 800 çocuğu tedavi etti. Fotoğraf: Ainhoa Larrea.

MSF’nin Nijer Tıbbi Koordinatörü Rilia Bazil şöyle diyor: “İyi tarafından bakarsak, bu durumu düzeltmenin tıbbi çözümünü biliyoruz. Kullanıma hazır iyileştirici gıdalar kullanılmaya başlandığından beri Nijer sağlık sisteminde pek çok olumlu adım atıldı. Beslenme yetersizliği artık daha kapsayıcı bir şekilde tanımlanıyor; çocuk beslenmesi konusundaki alışkanlıklarda olumlu değişmeler var; yenilikçi bir uygulama olan üst kol çevresi ölçüm şeridinin kullanılmasıyla beslenmenin yetersiz kalması potansiyeline sahip çocuklar için evlerde tarama yapılabiliyor; sıtma tanısı için hızlı sonuç veren basit testler var; mevsimsel sıtmaya karşı kimyasal önleme yapılıyor; ayrıca hem yerinde, hem de sağlık tesisinde tedavi yöntemleri artık daha iyi.” Sonuç itibarıyla halk sağlığı yaklaşımının güçlenmesi ve toplum tabanlı çalışmalar, sıtmaya ve beslenme yetersizliğine bağlı ölüm oranlarını azaltmaya yardımcı oluyor.

Nijer’de, özellikle kırsal bölgelerde çocukluk çağı hastalıklarının ele alınması konusunda, toplum içinde sağlık bilgilendirme çalışmaları ve toplum tabanlı entegre vaka yönetimi çok önemli araçlar haline geldi. Çocuk hastalıklarında toplum tabanlı entegre vaka yönetimi sisteminde her topluluğun kendi seçtiği kişilere, toplum içi sağlık görevlisi olmak üzere eğitim ve ekipman veriliyor. Bir ağ şeklinde birbiriyle ilişkilenen toplum içi sağlık görevlileri karmaşık olmayan hastalıkları teşhis ve tedavi edebiliyor, bu da hastaların hayatta kalma ve tamamen iyileşme şansını arttırıyor.

Büyük bir ağaç, bir çadır ya da bir kulübe bu sağlık çalışanlarınca “mini sağlık tesisi” olarak gösterilip bu amaçla kullanılıyor. Böylece hasta çocuklar önce bu noktaya getirilip durumlarına hemen teşhis konuyor, tedaviye başlanıyor ya da çocuk bir sağlık merkezine yönlendiriliyor. Zinder’in Magaria bölgesinde ve Maradi’nin Madarounfa bölgesinde bu şekilde çalışan 172 toplum içi sağlık görevlisi, 2019’un Temmuz-Eylül döneminde 39 bin 15 muayene gerçekleştirdi.

Nijer'in Zinder Bölgesinde Tilkim Sağlık Merkezi. Fotoğraf: Ainhoa Larrea.

İyiyi umup kötüye hazırlanmak

MSF’nin Nijer Temsilcisi Dalil Mahamat Adji, süreci şöyle anlatıyor: “Önleme hayat kurtarıyor, keza uygun tedavi seçeneklerini ihtiyacı olanlara daha yakın yerde sunmak da öyle. Çocukluk çağı hastalıkları çokdisiplinli olarak ele alınmalı. İşin tıbbi boyutunda, en kırılgan durumdaki kız ve oğlan çocuklarının, ister basit durumlar için kendi toplulukları içinde, ister komplike vakalar için sağlık tesislerinde olsun, ücretsiz ve nitelikli sağlık hizmetine zamanında ulaştırılması lazım. Biz en iyisini ummalıyız ama hazırlıklarımızı en kötü duruma göre yapmalıyız. Bu nedenle sıtma ve beslenme yetersizliğine bağlı acı ve ölümü önlemek için verdiğimiz desteği arttırıyoruz.”

MSF her sene tipik olarak yılın ikinci yarısında yaşayan sıtma ve beslenme yetersizliği mevsimsel zirve dönemlerinde, bundan en çok etkilenen bölgelerde hastanede tedavi kapasitesini iki katına, üç katına çıkardı, çocukluk çağı hastalıklarına karşı toplum tabanlı önleme ve tedavi çalışmalarını güçlendirdi. Bu çalışmalar arasında sağlık ve hijyen konularıyla ilgili farkındalığı arttırma faaliyetlerinden toplum tabanlı girişimlere, mevsimsel sıtmaya karşı kimyasal önleme çabalarının desteklenmesinden çocukların bağışıklık sistemlerine zarar verecek hastalıklara karşı aşılandığı kampanyalara kadar pek çok iş yer alıyor.

Çocukluk çağı hastalıklarına bağlı ölümleri azaltmak ortak bir sorumluluk. Bunun için sağlık sektöründekiler, en kırılgan durumdaki bölgelerde gıda güvenliği, eğitim ve geçim alanında çalışanların sürekli çabası gerekiyor. Çatışmalardan ve ortamın güvenli olmamasından dolayı insani yardım alanında başka ihtiyaçların da artışa geçtiği şu durumda, sıtma ve beslenme yetersizliğinin can almaması, bütün çocukların sağlıklı büyüyebilmesi için durmadan çalışmak hayati önem taşıyor.

MSF Nijer’de çalışmaya 1985’te başladı. Bugün, tıp etiğinin ve insani yardımda tarafsızlık ve ayrım gözetmeme ilkelerinin ışığında Zinder, Maradi, Diffa, Tillabéry, Agadez ve Tahoua bölgelerinde saha programları yürütüyoruz. Tüm yıl boyunca görev yapan 1.660 çalışanımıza ek olarak, beslenme yetersizliği ve sıtmanın mevsimsel zirve döneminde 360 kişi daha işe alıyoruz.

En büyük hedefimiz çocuk ölümlerini azaltmak, anne ve çocuk sağlığı hizmetlerini daha nitelikli hale getirmek, şiddetten hayatta kalanlara ve yerinden edilenlere yardım etmek, hem hareket halindeki insanlara hem de yerel topluluklara destek olmak. Salgınlara da müdahale ediyor, ayrıca Halk Sağlığı Bakanlığı’nın kolera, kızamık ve menenjit gibi hastalıklara karşı aşı kapsamını geliştirme çalışmalarına destek veriyoruz. 2018’de ekiplerimiz 443 binden fazla çocuğu sıtma, beslenme yetersizliği ve diğer hastalıklara karşı tedavi etti.

Sınır Tanımayan Doktorlar’ın araştırma merkezi Epicentre, Nijer’de beslenme krizlerine ve salgınlara müdahale yöntemlerini iyileştirmek adına 2005 yılından bu yana ülkede saha araştırmaları ve incelemeler yürütüyor.

 

Yorum Yapın