Kolerayı önlemek ve tedavi etmek kolay ama 2017'de salgınlar yıkım getirdi

Aline Kaendo, 5 yaşındaki oğlu Aristide’le Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin Minova kasabasındaki kolera tedavi merkezinde. Fotoğraf: Marta Soszynska/MSF.

Joanna Keenan

Aline Kaendo 5 yaşındaki oğlu Aristide’i evde koleradan nasıl koruyacağını biliyordu. Ellerini yıka, temiz tuvaletleri kullan, yalnızca arıtılmış su iç, meyve ve sebzelerini temiz suyla yıka: Aline bütün bu tavsiyelere uydu, ama Aristide yine de hastalandı.

“Evde suyu arıtıyoruz çünkü gerekli malzemeyi satın almaya gücümüz yetiyor, ama çocuklar gölde oynuyorlar, belki oynarken oradan su içiyorlar, yiyecek paylaşıyorlar ve eğer yedikleri sokaktan alınmışsa hijyenik olarak hazırlanmamış olabiliyor,” diyor Aline. “Meyve toplayıp hemen yiyorlar – oğlumun hasta olmasına yol açabilecek birçok yol var.”

Neyse ki Aline, yaşadığı Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin doğu eyaletlerinden Güney Kivu’daki Minova’da, Sınır Tanımayan Doktorlar’ın (MSF) hizmet verdiği kolera tedavi merkezinde (KTM) oğlunu tedavi ettirebildi.

Kolera su kaynaklı, vücut sıvılarıyla ya da kontamine yiyecek ve suyla bulaşan bakteriyel bir enfeksiyon. Herkes kolera olabilir ama, temiz suya erişimi olmayan ve sağlıksız koşullar altında yaşayan en yoksul kesime bulaşması çok daha büyük bir olasılık. Kolera şiddetli ishal ve kusmaya yol açabiliyor ve tedavi edilmezse hızla ölüme sebep olabiliyor. Halbuki kolerayı tedavi etmek çok kolay – hastaların çoğu, ağızdan kolayca alınabilen rehidrasyon tuzlarıyla (vücuda kaybettiği suyu yeniden kazandıran destek tedavisi) iyileşme gösteriyor. Daha ciddi vakalarda damardan sıvı vermek gerekiyor, ama sonuçta kimsenin koleradan ölmemesini sağlamak mümkün.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti 2017 yılında, son 20 yılın en kötü kolera salgınlarından birisini yaşadı ve 26 eyaletten ikisi hariç hepsi kolera vakaları bildirdi.

Yaklaşık 55.000 kişinin hastalığa yakalandığı ve 1.000’den fazla kişinin bu yüzden öldüğü bildirildi. Aralık ayının sonuna kadar MSF, kayıt altına alınan vakaların yarısını tedavi etmiş, ancak salgın tamamen sona ermemişti.

Savaşın yıkıma uğrattığı Yemen de 2017 yılında daha önce görülmemiş boyutta bir kolera salgını yaşadı. Salgın Nisan ayında başladı ve hızla yayılarak yüz binlerce insanı etkiledi. Haziran ayında, salgın doruk noktasındayken MSF çalışanları ülke çapında haftada 11.000’den fazla hastayı KTM’lere kabul ediyordu. Ekipler 37 KTM’de ve ağızdan rehidrasyon tedavisi uyguladıkları çeşitli noktalarda toplam 100.000’den fazla kişiyi tedavi etti.

Üç yıldan uzun süren savaş, ülkeye ve ülkenin altyapısına çoktan büyük zarar vermişti. Kamu sağlık çalışanları bir yılı aşkın süredir ücretlerini alamıyordu ve bu yüzden bir çoğu başka yerlerde iş arıyor. Yüksek işsizlik ve hızla artan enflasyon yüzünden sağlık merkezlerinin hâlâ hizmet ettiği yerlerde bile insanlar oralara ulaşmak için gereken ulaşım masrafını karşılayamıyor. Kolera salgını, zaten dağılmakta olan sağlık sistemini çökmenin eşiğine getirdi.

 

Yemen’de savaşın ve aksayan halk sağlığı sisteminin emsalsiz bir salgın görülmesinde payı vardı, Afrika’nın çeşitli yerlerinde görülen başka salgınlarsa kuraklık, çatışma, toplulukların yerinden edilmesi ve sağlıklı içme suyuyla yeterli sanitasyon bulunmaması nedeniyle ortaya çıktı ve yayıldı.

MSF ekipleri Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki büyük salgının yanı sıra Nijerya, Çad, Kenya ve Güney Sudan’daki kolera salgınlarına da müdahale ettiler.

Örneğin kuzeydoğu Nijerya’daki Borno Eyaleti’nde, yerinden edilmiş toplulukların yaşadığı kamplarda aşırı kalabalıklaşma ve sağlıksız şartlar, kolera için elverişli bir ortam oluşturuyor. MSF ekipleri Ağustos ile Kasım ayları arasında salgınlara müdahale ettiler, ancak güvenliğin olmaması bu bölgede önemli bir sorun ve sağlık hizmeti sunmayı ekiplerimiz için son derece tehlikeli ve karmaşık hale getiriyor.

Çad’daki salgın sırasında MSF 1.000 hastayı tedavi etti ve su arıtma paketleriyle 20 litrelik kova, sabun, battaniye ve cibinlik içeren hijyen kitleri dağıttı. Ekipler aynı zamanda farkındalık yaratmak ve hastalığın önüne nasıl geçileceğini anlatmak için etkinlikler düzenledi.


Yemen’deki bir kolera tedavi merkezinde, koleranın yayılmasını önlemek için doğru uygulamaların öğretildiği nekahet çadırında MSF sağlığı teşvik görevlisi ve artık iyileşmiş bir hasta. Fotoğraf: MSF.

2017 yılında MSF personeli 13 ülkede toplam 143.100 kişiye kolera tedavisi uyguladı, 2016’da bu sayı 20.600’dü. Bununla birlikte, eğer bizler ve diğer yardım kuruluşları daha çabuk müdahale edebilseydik ve şimdi elimizde olan bütün araçları kullanabilseydik müdahalemiz çok daha etkili olabilirdi.

Afrika Boynuzu’ndaki ülkelerde (Cibuti, Eritre, Etiyopya ve Somali) kaynakların yetersizliği (örneğin uygun hastanelerin ve temiz suyun yeterince bulunmaması, sağlığın teşviki ve bilinçlendirme faaliyetlerinin eksikliği) müdahaleyi güçleştirdi.

Yemen’deki güvenlik sorunları ve diğer büyük girişimler nedeniyle personelimiz salgınlara ağırlıklı olarak önceden beri saha projeleri yürütmekte olduğu bölgelerde müdahale edebildi. Ancak ihtiyaçlar çok daha fazlaydı.

Hayat kurtaran sağlık hizmeti ve temiz suya erişimi güvence altına almak için su ve sanitasyon hizmeti sunmuş olmakla birlikte, sıcak noktalarda acil kolera aşılama kampanyaları yürütmek için aşı stoku yoktu, oysa bu, salgına karşı müdahalede etkili olan en önemli unsurdur.

Önceki deneyimlerimizden ve bilimsel kanıtlardan, ağızdan tek dozluk kolera aşısı verme stratejisinin hem kolayca uygulandığını ve güvenli olduğunu, hem de salgın sırasında hastalığın yayılmasını önlediğini ya da zayıflattığını biliyoruz. Bu strateji Yemen’de ya da salgın görülen birçok yerde kullanılamadı.

Gelecekte bizi bekleyen zorlu görev, ilerideki salgınlarda en iyi stratejiyle mevcut araçları kullanıma sokarak hızla ve doğru ölçüde müdahale etmek.

Artık kolera yüzünden ölen olmamalı – hastalığı engellemek ve tedavi etmek için alınacak önlemler var, biz bunun için gereken araçlara ve yöntemlere sahibiz.


Bu yazı MSF 2017 Uluslararası Faaliyet Raporu'ndan alınmıştır. Raporun Türkçe yayına hazırlığı sürerken, İngilizca aslına buradan ulaşabilirsiniz.

Yorum Yapın