Temel İlaç ve Aşılara Erişim Kampanyası: 20 yılda neler yapıldı?

2019 yılı, Sınır Tanımayan Doktorlar’ın (MSF) Temel İlaç ve Aşılara Erişim Kampanyası’nı başlatmasının 20. yılı. Kampanya kapsamında, MSF tarafından tedavi edilen insanlar ve herkes için ilaçların, tanı testlerinin ve aşıların erişilebilir olmasına ve bunlar üzerine araştırma-geliştirme çalışmalarının teşvik edilmesine çalışılıyor.

20. yılımız bize tıpta yenilikçilik ve ihtiyacı olan herkesin sağlık hizmetlerine erişimi konusunda şimdiye kadar öğrendiğimiz ve başardığımız şeyler –ve ilerlerken yapılması gerekenler- üstüne düşünme fırsatı sağlıyor.

Temel İlaç ve Aşılara Erişim Kampanyası'nın 20 yılını özetleyen dergimiz için tıklayın: MSF Temel İlaç ve Aşılara Erişim Kampanyası / 20. Yıl

MSF Erişim Kampanyası 1999’da, gelişmekte olan ülkeler HIV/AIDS salgınının pençesindeyken başladı. Bu dönemde zengin ülkelerde hayat kurtarıcı HIV ilaç “kokteylleri” bu ölümcül hastalığı kronik ve idaresi mümkün bir duruma dönüştürmüştü, fakat bu ilaçların fiyatı yüzünden başka kimse bu imkândan faydalanamıyordu. Ayrıca MSF’nin sağlık çalışanlarının elinde verem, sıtma ve Afrika uyku hastalığı gibi ihmal edilen hastalıklar için uygun tedavi seçenekleri yoktu, çünkü ilaç şirketleri yüksek ücretler ödeyemeyen insanlar için ilaç geliştirmeyi yeterince kârlı bulmuyordu.

MSF olarak, bu adaletsizliğin gözümüzün önünde bunca insanın hayatına mal olmasına seyirci kalamazdık. Böylece insanların hayatta kalmak ve sağlıklı olmak için ihtiyaç duydukları tedavileri ulaşması önündeki engelleri aşmak amacıyla Erişim Kampanyası’nı başlatarak özellikle fiyatların düşürülmesine, ihtiyaç duyan ülkelerde ilaçların ulaşılabilir olmasına ve daha iyi tedavi seçenekleri için araştırma yapılmasına odaklandık.

Son 20 yıl içinde MSF’nin ve sivil toplumun, hastaların hayatının patentlerden ve şirket kârlarından önce gelmesi konusundaki tepki ve talepleri sayesinde, hayat kurtarıcı temel ilaç ve aşıların mevcut ve erişilebilir fiyatlı olması konusunda ilerlemeler kaydedildi:

  • HIV ilaçlarının fiyatı yüzde 99 azaldı: 2000 yılında bir kişinin 1 yıllık tedavi maliyeti 10.000 doları geçiyordu, bugünse bu rakam yılda 100 doların altında. Bu, şirket tekellerinin kırılması, sıkı bir rekabet doğması ve özellikle Hindistan’da, ulaşılabilir fiyatlı jenerik ilaç üretimi sayesinde mümkün oldu.
  • 2000’lerin başında MSF, “ACT now” kampanyasıyla sıtmada daha etkili tedavi yöntemlerine geçilmesi, artemisinin bazı kombinasyon tedavisi (ACT) uygulanması çağrısında bulundu. Afrika ülkelerinin çoğu 2008 yılı itibarıyla bu uygulamaya geçti.
  • MSF 2003’te İhmal Edilen Hastalıklar İçin İlaç Girişimi’nin (Drugs for Neglected Diseases initiative, DNDi) kurucularından biri oldu. İhmal edilen hastalar için tedavi geliştiren, kâr amacı gütmeyen bu ilaç geliştirme modeli şimdiye dek sıtma, çocuklarda HIV, layşmanya, Chagas hastalığı ve uyku hastalığına karşı sekiz tedavi yöntemi geliştirdi. Kısa süre önce kullanılmaya başlanan, uyku hastalığını tamamen ağızdan alınan ilaçlarla tedavi eden feksinidazol da bunlardan biri.
  • MSF Temel İlaç ve Aşılara Erişim Kampanyası 2000’lerin sonunda ve 2010’ların başında beslenme ve aşı konusunu da içerecek şekilde genişledi ve “Starved for Attention” (“İlgiye Aç”) Kampanyasını yürüterek beslenme yetersizliği çeken çocuklara sağlanan gıda yardımının niteliğini arttırmayı başardı. “Adil Aşı” (A Fair Shot) kampanyasıyla, kriz durumunda insani yardım kuruluşlarının çocuklara yönelik zatürre aşılarına uygun bedelle ulaşması sağlandı.
  • 2013’te hepatit C’yi tedavi eden yeni ilaçların piyasaya sürülmesiyle dünya, 1000 dolarlık hapları gördü. Kanser ilaçları ve insülinde de fahiş ve giderek yükselen fiyatlar uygulanmasıyla birlikte bu durum, dikkatleri tüm dünyayı etkileyen ilaçta fahiş fiyat krizine yöneltti. MSF ve başka sivil toplum kuruluşları çok sayıda ülkede Gilead gibi şirketlerin tekeline karşı dava açılmasını destekleyerek hepatit C tedavisinde en önemli ilaçlar için fiyatın seçilen ülkelerde hap başına yaklaşık 1 dolara düşmesine katkıda bulundu. Ama hâlâ tedavi bekleyen on milyonlarca insan var.

MSF Temel İlaç ve Aşılara Erişim Kampanyası Direktörü Dr. Els Torreele, “Bugün tıpta yenilikçilik ve erişim krizi gitgide küreselleşiyor, gerek gelişmekte olan gerekse gelişmiş ülkelerden insanlar, bizim 70’ten fazla ülkede onlarca yıldır gördüğümüz erişim sıkıntılarının aynını yaşar oldular,” dedi. Dr. Torreele şöyle devam etti: “Günümüzde ilaçların geliştirilme ve satılma şekli, tüm dünyada insanların ihtiyaç duyduğu tedaviyi, onların erişebileceği fiyatta sağlamıyor; bunu artık kabul etmek gerek. Gerçekten dünya çapında olan bir sorun için, devletlerin ve araştırma camiasının ayağa kalktığını, etkili çözümler önerdiğini görmeliyiz artık. Kısacası, bu işi her iş gibi yapmak ölümcül olacak.”

Bugün pek çok yeni ilaç, aşı ve tanı testi, yüksek fiyatlarından dolayı erişilemez durumda. Tekeller ise daha güçlü, ilaç şirketlerinin iktidarı artık daha küresel. Bu engeller tüm dünyadaki “İlaca Erişim” hareketini yeniden adım atmaya, kâra değil insan hayatına odaklanan anlamlı dönüşümler talep etmeye zorluyor. Bu yardım meselesi değil, adalet meselesi.

Temel İlaç ve Aşılara Erişim Kampanyası şu çağrılarda bulunuyor:

  • Değişim talep eden dalga yakalansın: Tüm dünyada ilaç pahalılığına, sağlık sistemlerinin mali zorluklar nedeniyle çökmesine ve insanların tedavi edilemedikleri için ölmesine duyulan öfkeye yön verilmeli; bu amaçla, değişim talep eden, giderek artan sayıda insanla işbirlikleri yapılmalı.
  • İlaç şirketlerinin yüksek fiyatlandırma için uydurduğu yalanlara son: İlaç denen şeyin pahalı olduğu ve öyle olması gerektiği şeklindeki yanlış anlatım artık bir yana bırakılsın, tarihe gömülsün. İlaç şirketleri fiyatlandırma yöntemleri ve araştırma maliyetleri konusunda şeffaf ve hesap verebilir olmalı.
  • Patent istismarına son: İlaç endüstrisi zaten var olan ilaçlarda göstermelik değişiklikler yaparak yeni patentler alamasın, bu yolla tekellerini genişletip erişilebilir fiyatlı jenerik ilaçların piyasaya sürülmesini geciktiremesinler.
  • Erişim için harekete geçen ülkeler teşvik edilip korunsun: Ulaşılabilir fiyatlı ilaçlara erişmek yasal bir haktır, bu hakkı kullanmak isteyen Hindistan, Tayland, Brezilya, Kolombiya, Malezya ve diğer ülkelerin uygun fiyatlı ilaç ve aşılar üretmesine ve almasına izin verilmeli; ülkeler bu sebeple ilaç şirketlerinin veya başka ülkelerin baskısı altında kalmamalı.
  • Ar&Ge’nin ortak bir sorumluluk olarak teşvik edilmesi ve düzenlenmesi: Tıpta yenilikçilik kamu ve özel sektörün açık ve toplu bir çaba içinde olduğu bir “toplumsal sözleşme” ile geliştirilmeli. Amaç lüks tüketim ürünü sunmak değil, faydalı halk sağlığı araçları sunmak. Bilginin ve yeni tedavi yöntemlerinin özelleştirilmediği, bilakis paylaşıldığı, kamu yararına yapılan, açık ve ortaklaşa araştırma ve geliştirme çalışmaları benimsenmeli. Tıpta Ar&Ge insanların nerede yaşadığına bakmaksızın onların sağlık konusundaki ihtiyaçlarına yönelsin, verem, antibiyotik direnci, salgın hastalıklar ve ihmal edilen hastalıklara odaklansın.

Yorum Yapın